Dersim Bayragi..
Sey Riza

Dersim jenosidini
Anma Gunu
Her Yil

12 Temmuz

baner

qWeliye Usene Imami
Sayire Hewa Dere Laci

Dersimin Onemli Sairlerinden
 Weliye Wusene Yimami (1889-1958)
Dere Lacide Asira Demenu (Demenan asireti)Jenosidci turklere karsi Direnisini sonradan bir Destan olarak Dersim edebiyatina Kazandiran Sairlerimizdendir, bunun yanisiria Dersim edebiyetina bir cok agit kazandirmis sairimizdir.
 www.dersim.biz



Fotografin Kaynagi: Tija Sodiri Sayi 5,1997 Arka Sayfa
Sayire Dersimi Weliye Wusene Yimami 1305 de
amo dina, 'sena 16.5.1958 ine de şiyo Heqiya ho.
Maa mına, şerre ho 70 rajedere. -Haydar Beltan
Cer ena ho Elife sayire ma dana naskerdene

Kaynak: Tija Sodiri Dergisi
Sayi 5 Sayfa 79-81
Yil: 1997


Fek na hora

WELİY WUŞN YİMA


Sayır Drsımi Weliy Wuşn Yimami 1305 (1889) de amo dina
16.5.1958 de şiyo Heqiya ho.
Cr na ho Elife sayır ma dana naskerdene.
Maa mına, serr ho 70 ra jder.
- Haydar Beltan


Nam ra ki bliyo ke, piy ho Wuşno, khalık ho ki Yimamo. Pilvank de amo dina. Eke zewejiyo, pizo vıre(n) de maa mı nwese viya, vato, "eke laz mı bi, nam mı pan". Hama domu merdo, berdo Ptare de dardo we. Wuza ra piy mi lawuki vat, biyo sayir. Hurendia piy ho gureta. Her keşi sero, zof imi ser ki lawuki vatne. Ap mı Mıstefa ki 38 de kıst, ma xeleşiayme. Piy mı mıleti tdest de fetelnne, berden her ca.
'38 de ‘ke sarr Halvoriye qırr kerd, khalık tu xal tu Sayder kerd vırara ho, dka to ki xal to Hese kerde vırara ho. Hese hona cızık de vi. Khalık to vake, "ma some, sonde ki yeme, sıma beme." mend verasu, mı ap tora va, "ez na waa to con, son". Ap mı herediya mıra, vake, "na run sıma tharo, na iy sıma tharo, tı caverdana sona koti?" Aqıl bilmejiyo, buko...! Mı waa ho gurete kerde phoştia ho, şine. Ez rae ra amu, amu kotune Wersağe van, ver Sakaki de, mı niada ke esker ame kot cr. Mı waa ho Sose kerde phoştia ho, gurete şine ve Gorgit, mı niada ke jy cor de veng da mı, vake, "El!". Mı vake, "yewo". Vake, "er, thawo, br". Ez tik şine ke; piy mıno. Verva mı ame, Sose mıra gurete. Ma şime uza ke, dı ciniki ki Sakak ray, wuza r. Ma niştime ro. Endi waxto ke ll bıkuyo, ma uştime ra, şime Sakak. Şime Sakak, Ağay Miroyi wuza vi. Nu pot, ma non ho werd, esker qeleviya de Sakak. Veng do ve Muxtari, vato, "ma esmu yita vındeme, nun-imi mar biyar". Nu, most-imi cır berdo. A, ma wuza’ra ki remayme.
Piy mı ma berdime ser dewe, wuza caverdayme, vake, "sıma na cinu de şr het Der Oxe, ez son, Wuşni, Gulizare, bıra ho yinu con yon". Ma hata sonde şime. Cor ciniy, ezo, maa mına, Sosa, bıra mın, ma şim Der Oxe de kotime wert bırri. Ma niada ke, di-r teney ha dota yn. Ma vake, "belka ke esker". Phzn yeno wert bırri de ke, Xıd Mem Kheki yiy. Amey, ten nu da’ve ma, ma verd, vake, "ma dota Oxe ra yeme".
Neyse ma verşimşr şime, şime Galvasu. Cor de jy vengda, vake, "wa, wa, sıma kam, meşer, esker ame!" Ma niada ke Hiniy Dızdu de ağır makina n’ve ro. Ağır makina n ro, bi zelemela mıleti. Mend sonde, verasu khalık tu vejiya ame, vake, "pro qırkerd". O sonde ki j na het Qereori ra viyo, wert eskeri de viyo, vato: "Ez amune ke, j hao lawuku vano, nam ho Mıstafa vi, vengo de wes pa vi. Ame le ma, mı vake, 'ero, eke bese kena, bıreme, sıma prun qırr ken' ". Vake, "ez amune ke sodır remayis di, mı niada ke, esker cro vejiya, mı endi bese nkerd..." Ap mı Mıstefa uza kısto.
Ma wuza ra ameyme Galvasu, Galvasu de j serre mendime. Galvasu ra ciniya Sey Bakıli, waa Hesen Efendi yi ki berdi. Wuza ra ameyme Pul Bargi. Ma ke ameyme Pul Bargi, a na j astır vi. Astır ve orğan ra Heyd Yivişi day ma, ten orğan ve astır ra Seydaliy Hoki day ma. Ma estne bın ho pro pia. Na Sayder vi, Hese vi, ez vine, Sose viye, khalık to ve dka tora vi. Piy mı şi Dinaru de Aliy Wuşni ra qat cıli hrnay, ardi. Wuza ra tepia khalik to veyvu ra feteliya. Berd veyvu, berd kwraeni, koti ke kam merdne, khalık tu berdne. Endi berdne her ca. ıke o waxt dool-saji ine vi. Heq mıleti ra raji vo, qavi ki dn cı, thurıki ki dn cı, cıli ki day cı. Na Aliy Mıstefay ki bovera vi, qat cıli ki ey day cı. Qat cıli Mem Yimami day cı. Pede pede axıri kerd o vıre(n).
Pe coy şime Dinaru. Uza ra şime Sorxum. Sorxum de zoman mendime, vake, "mılet sono dewun ho". ıke mılet pro surgın kerdi vi. Dewi kerdi serbest, I ki şi. Piy mı ki şi Ptere.
Piy mı lawuk weşi vatne. Mıleti tdest de fetelnne. Na dka tora vatne: "Er na Paşi, na lawuke vaji, ya ki na lawuke vaji?" Deka tu vatne: "Weli, a lawuka ke tu sıfte vate, qeyd da weso, a vaze". Piy mı a vatne. Wuza ra ki jyo bin sero ke vatne, woncia vatne, "a qeyd na pene weso". Tu heni zonana ke, nia heni yazmıs keno! -nmerdae, tu vatne ke bılbılo! Lawuk dey mı viri de nmend. Hawa Der Lai ra di-r hekuy vanu:
"De biye biye, Yıvıs mı biye /
Yıvıs mı dest-pay semern we /
koto wert tawure /
Yıvıs mı voz de pe kemere /
tı rew memıre /
Yıvıs mı ke gıno cı, esker Tırki koto dere /
Yıvıs koto wert tavure /
sano şya weneware /
Heq adır aşiru we daro,
bbextiye kerda mar /
Sey Khali vano, Yıvıs mı tı memıre /
Tora tepia kes sefkaneni nkeno mar."

Na hekuy mı viri de mend, ez qeda... Nıka Hewa Hesen Efendi ki nzonon ke, dı hekuy vaji…

Kmane, piy hora mıso. Khalık mı ki kmane cınıto. Bıra ho ki kmane cınıtne. Piy mı, n teney kmane salıx da. Kmane henn cınıtne, lawuk henni vatne ke, tew... Ap mı ki kmane cınıtne, o ki sayir viyo. Khalik mı ki sayir viyo. Butu sayir viy... Heq ra dileg, o wes viyne, veng dey na bantu de vejiyne, tu hor bıdiyne... U na dina ra feteliyne ha!..
Ma ke Pul Bargi de vime, amey khalik tu berd. Doolci Sadıq cıra vatne, Sorpia de dool cınıtne. O Wuso Qırr ki Sılcu ra vi, ey ki lawuki vatne. Ni hiremna berdi.
Vake, "lawuku van, cn bante". Ma kam ı zonne ke dina Heqi ıka? Na hurendia makemi de Kemal awus bi, verecoy qaymaqam, yzbaşi ine vi. Vali ine vi. O waxt Kemal awus vi. O sure de ey na Mamekiye idare kerdne. Ey berd, thowa veng cıra nvejiya. Veng guret, nguret, nzonon...

Haydar Beltan (Torn Weliy Wuşn Yimami)
Asma amnonia peene, 1997, Mamekiye
ıme: Tija Sodiri, Amor 5, Pelge 79-81
Serre: 1997