Dersim Bayragi..
Sey Riza

Dersim jenosidini
Anma Gunu
Her Yil

12 Temmuz

baner

38 ra ju pelge Dr Huseyin Caglayan 1Cime 38 ra Ju Pelge (Tertele Dersimi)
Tij Yayinleri 2003 Istanbul
Dr. Huseyin Caglayan
Pelge : 207-232
Torne Sey Rizayi Rustem Polat Qeseykeno

Ye Sevvliya Áena Sey Rızay. İye bin kuli merde. Vana,
"Na mire qesey kena." JŁ thomora ho menda, hondae ke, ro
tey mendo. Vana, "Mı cıra vake; ovvuke Áina." Vake, "Va
vındero." Vana, "«ena m', eke şikina, ver‚ mı bıÁarne qulva!"
Vana, "Ez qulva nezanon, kamji het dera?"
Vana, "Heto ke roze sodıri vejino, u het dera. Eke beşe kena,
şikina mı bınĞ meyitu ra vezena, vere mı raÁarne uza (qulva)."
Vana, "Tene ez Áolıs biyu ke, ver bıÁarni, mı beşe n‚kerd."

                • TEYESTEY

        Pelge

            • «ena Sey Rızay; Leyla,

         

          • Tertele Dersimi sero qeseykena

        5

              • RŁstem Polat

        207

            • Hesen Aliye Seykemali

        233

              • Mehmet SŲylemez

        251

                • Xeycane

        275

        «ena Uşene Şeydi; Gulıse

        285

            • «ena Aliye Say; Emina

        287

          • «ena Qemer Ağay; Yemos Xatune

         

            • Xatıratune ho qeseykena

        295

            • Weliye Aliye Dewreşi

        315

            • «ena Sile QpÁi; Bege

        337

              • Cinıka Demenize I

        347

              • Cinıka Demenize II

        355

              • Munzur qeseykeno

        359

              • Xeycana Demenize

        361

            • Mewaliye Uşene Avdıli

        365

          • Mor'meko de Demeniz qeseykeno

        377

          • SŁleyman Kırmızıtaşi de Reportaj

        383

Torne Sey Rizayi Rustem Polat

RUSTEM POLAT

Rustem Polat LazÍ Ali Ekberiyo. Ali Ekber lazÍ Bavayiyo. İ Bavay hire lazÍ ho benÍ: Ali Ekber, Polat, Abas. Rustem hetÍ moe ra ki tornÍ Sey Rızayiyo. Moa ho ÁÍna Şıx Heseniya. Rustem hadisÍ 38 moa hora, piyÍ hora u mordemunÍ hora heşiyo pÍ. Moa u piyÍ Rustemi u mordemeke Rustem tey qesey kerdo, ine pÍrine 38 eve ÁımunÍ ho diyo.

Mı Rustem Efendi de 20. 11. 1994 de Frankfurt/M de qesey kerd.

H.«aglayan
-----------------

H.«.: Kerem ke! TorÍ zamet, ho marÍ nameke?
Rustem Polat: Ez ho deza
ye ho Uşen rÍ name keri. Ez DÍrsım rao. Dewa Xaceriye rao. Layike Ali Ekberio. Ali EkberÍ Bavay. TornÍ Sey Rızayo. PiyÍ mı lazÍ Bavayo, tornÍ Sey Rızayo. BırayÍ ho: Polat, Abas. Ju ki waa ho est bi. NamÍ mı RŁstemo. Ez qesunÍ ke 38 serre heşinÍ pÍ, ine sero qesey kon. HorÍ mobet keme. Ez Áı ke moa hora, mordemunÍ hora heşinÍ pÍ, Sey Rızay sekerdo, Áıtur koto qawğa, ey qesey kon.
KhalıkÍ mı Bavao. BırayÍ ho, Şıx Hesen, Uşen. Sey Rıza ki lazÍ Sey İvrayimo. Dewa Sey Rızay Ağdado. Sey Rıza Ağda de amo dina. Sey İvrayim, DerÍ Arey vanÍ, 38 Ortık vatÍne, uza amo dina.
H.«.: Tu zona, Sey Rıza key amo dina?
Rustem: Taxmina, 1862 de amo dina. Waxto ke esto dara, hotay serera jede biyo. Seri nÍ ro.
H.«.: Eke şiyo Ağdad piyÍ ho wes biyo.
Rustem: Ya. Faqat belka ke piyÍ ho wes nÍbiyo, waxte ke ÁÍ ra şiyÍ Ağdad. Sureke şiyo Ağdad pil biyo. İ Áor bıray biyÍ: Sey Xıdır, Seyd Ağa, Sey Kheko, Sey Rıza. Ni domonÍ Sey İvrayim biyÍ. Seyd Ağay ra Rayver eşt bi, RayverÍ Seyd Ağay. BırazayÍ Sey Rızayo.
H.«.: Sey Rıza tho şiyo mektev? Wendise ho biyo?
Rustem: Sey Rıza mektev nÍşiyo. Wendiso ho Áinebiyo. Tırki ki hÍn nÍzonenÍ. TırkiyÍ ho Áine biyo. ... Moa mı bı, piyÍ mıra tornÍ Sey RızayÍ. PiyÍ mı laza Bavayo, moa mı ÁÍna Şıx Heseniya. Hem hetÍ moe ra, hem hetÍ pi ra.
H.«.: PiyÍ tu, Ali Ekber Efendi, Sey Rıza diyo, ya ki nÍdiyo.
Rustem: PiyÍ mı o sure hona domon biyo. KhalıkÍ mı ke (Bava) ke kışiyo, piye mı taxbin ra gore 9, 10 serre biyo. KhalıkÍ mı Bava 1933 de amo kıstene. Nıka taÍ vanÍ ke, Bava 1937 de kişiyo. Na ğeleta. Bava 1933 kişino. Şiyo Xozat; Qaymekam amo Xozat. Qaymekam Bava dawate kerdo. Vato, "bÍro bivin reye!"
H.«.: Seveve ho Áık biyo aceva?
Rustem: Qaymekami dawate kerdo. DÍma hetÍ Devletera dawate kerdo. Dawate kerdo ke, meselu ser qeseykero, Áı esto, Áı Áino. Dota Xozat ra ke amo, RayverÍ bırezayÍ Sey Rızay eve ordumÍ devleta (Tırki) khalıkÍ mı Bavay dano kıstene.
H.«.: DÍma u waxt ki, taa 33 de devlata Tırki fam kerdo ke, Sey Rıza ve isonÍ hora hetÍ politika develetÍ niyÍ.
Rustem: Tabii. Ya u waxt herb eşt bi. DÍrsım de esker eşt bi.
H.«.: 33 de?
Rustem: Ya.
Rustem: Qozu mesela uza ra ave kisene. 1926 de bi. Qozu mesela sare dard we.
H.«.: Vatena torÍ gore ine Áı wastÍne? İne sene rejim wastÍne? Dewlete wastÍne, Áı wastÍne?
Rusten: Vatena ine awiye ke, ine vatÍne, "kimliga ma (identitÍ ma) nas kerÍ! Kırmanciya ma! DÍrsım! DÍrsım Kırmanciye. Ma ki dewlete wazeme, ma ki Kırmanciya ho beli keme, kulurÍ ho beli keme. Hukamat ÁaÍ marÍ zulum bıkero? Ma ÁaÍ şime destÍ Tırki şerkeme? Ma ÁaÍ şime bine bandıra ine (Tırku) de, bınÍ nirÍ ine (Tırku) de vınderime? Ma ki serbestiye wazeme. YÍ ma ki koÍ ma estÍ, jiarÍ ma estÍ, mıletÍ ma esto." YanÍ amacÍ ho dewlete biya. "Dewleta Kırmanciye saneme pÍ." Amace ho nu bi.
(Rustem mesela Bavay qesey keno. Na mesela cor ama qeseykerdene.) ...
Bava Xozat ra ke cÍro ra amo, Şine de kısene.
H.«.: YanÍ, tu vana kıstena Bavay de bÍÁıka hukumati tey esta?
Rustem: BeÁıka hukumati tey eşt biya tabi. BeÁıka hukumati ke tey Áine biyÍne, ine nia nÍkerdene.
...
Bavay roza RozÍ Xızır de kısenÍ. ... Bavay benÍ Ağdad de danÍ we. ...
Waxto ke Bavay kısenÍ, roza RozÍ Xızır biyo. Hata mılet vano, "mekıse, felan". Onacia ki... endi reyÍ deşiyÍ hukumati biyo.
Bava ke nÍkıstÍne, niyetÍ Bava biyamÍne Xaceriye de Rayveri (Qopi) bıkıstÍne. Rayver ke bıkıstÍne, dawa koÍ maÍ DÍrsımi nia nÍ biyÍne, na hal nÍamÍne. Rayver ke bıkıstÍne. Kuli ki bızanÍ: SebebÍ fitdarene Sey Rızay Rayvero. ... KhalıkÍ mı aÁiyÍ lazÍ hora kot Şine, Şine vÍsnÍ. ...
Moa mı qeşi kerdene. AyÍ Áı qesey kerdÍne, sımarÍ qesey kerine. Vana, "38 de esker amo kowunÍ ma. Kam ke koti kuno dest, benÍ vÍsnenÍ. KenÍ bınÍ bonu, adır veznenÍ ser. İsoni zindanu ra erzenÍ. Hata na isonÍ Halvoriye -uza kemer esto- uza ra kerdo bıne. Na hetÍ Xozat de Qerecır uzawu de kerdÍ top vÍsnÍ. DerÍ LaÁinu de eskeri her het de qır kerdÍ", bırayÍ ho Uşen ra vaji. ... Moa mı vana, "ma endi xore Áare nÍdi, khalıkÍ mı Sey Rızay ma top kerdime eve hiris Áewres mordemi ra şime -khalıkÍ mı, ArÍ ra Sey GavanızÍ Dewres Camaliz, Abasu ra MemÍ Keleze -derezayÍ mao- şiyÍ cawo ke esker Áino, şiyÍ uza. ...Aila Sey Rızay. ... PÍrine DerÍ LaÁunu de kısenÍ. ...Vana, "khalıkÍ mı Sey Rıza corÍ ma ronişteo. Uza eskeri Áım keno. HavalÍ ho ki tey rÍ. Ali Abaso, MemÍ KereÁiyo, HesÍ Qajiyo. Des teni estÍ. İ cor tap derÍ." ...Vana, "ma 43 teni bime. ...
H.«.: Tarix?
Rustem: 1937 yo. ... "Suwari seke ma dime firika ho dÍ puru." Vana, "firike dÍ puru, i eskeru.
Vano, "yÍ i MemÍ Kelezi ku kelpÍ ho eşt bi. Pişinge ki madera. Herkeş Ái miyÍ ho tey ardo, xonÁa wa ke, endi Áı ke besekerdo, tey ardo." Vano, "firike ke dÍ puru, ma şer kerde ke esker pÍser cÍra ra, amay boverÍ ma top bi. Honde eskerÍ, orduyÍ hukumati. Ağırmakiney sanay pÍ." Vana, "ez nia lewÍ moa hoderonişteo. Mıra fistan esto." FiştanÍ ho ki derg biyo. Vano, "ez u sure 6, 7 serren biyo. PiyÍ mı ki i bırayÍ mı guretÍ uza deronişteo. 9, 10 metre raver." Vana, "ardi makiney sanay pÍ, nanÍ mara." Vana, "ez u sıre usto ra ke şeri peyÍ koka kumkori ke, ho bexelesninÍ." Vana, "reÍ usto ra, moa mı dest estbe fiştanÍ mıra. Ont. NÍverdana şerine. Reyna mı ho est be koka kumkori. ReÍ, dı reÍ, axiri, raa hirinÍ mı ho est be koka kumkori. PeyÍ koka kumkori de mendo,", vana. "NanÍ mara. Bombu nanÍ mara, tufongu nanÍ mara. Ağırmakina, mitaraloz sanÍ pa, nanÍ mara." Vana, "ez endi a daqa bolmıs bine, nÍzon ke sebi." Eve boa barut ra bolmıs biya. Vana, "moa mı ju defi jive". Pirika mı Anıke biya. Anıke ki tÍpia waa Rayveriya. RayverÍ Seyd Ağay. YanÍ Rayver xalÍ moa mıno. Vana, "defi moa mı va, Şıxo, Şıxo!" NamÍ khalıkÍ mı Şıx Hesen bi. A daka mı şerkerd ke, vengÍ tufongÍ piyÍ mı vejiya. Vana, "piyÍ mı ki tufong nave esker ra. Eskeri topÍ gırani nÍvÍ piyÍ mıra, i ki uza kıstÍ. Sey Rıza coro tabi. ZonÍ ke kısenÍ. Xevera ho esta. Heşino pÍ, ama sebkero?
H.«.: Lewe de xeyle mılet Áino tabi?
Rustem: İsono ke lewe de biyo, kıstÍ. 43 teney biyÍ, DerÍ LaÁinu de, Cere Muriye de qır kerde.
H.«.: «ond teney biyÍ, tu vake?
Rustem: 43 teney biyÍ. İne ra 20, 25 teney mara biyÍ. Cinika Sey Rızay, tornÍ ho, ÁÍna ho, zama, veyva ho, lazÍ ho. PÍro-pia 22, 23 teney biyÍ. ...
Vana, "aqıl ama mı sare, ez usto ra ke, pesewa, pakawo, astarey bereqinÍ. Asma, her ca jÍ ayniyo. Usto ra, wertÍ meyutu şer kerd ke, seke mali sare bırnenÍ, erzenÍ pÍser, hÍn..." Vana, "ÁÍna Sey Rızay eşt bi, namÍ ho Selviye biye. Azeve biye." Vana, "mı defÍ şer kerde ke, awa lewÍ moa mıde. Moa mı ki dı cana. Endi ke sungi kerde pede, sekerdo, ni bÍcikÍ domon nia pize de amo tever." Vana, mı nia moa hode şer kerd, aye va, "ÁÍnam, Áenam!, va... Deke mı şer kerd ke, Sewliya. Mı va, Áıko, XalÍ se vana?"
Vake, "khocike owo biya mırÍ! Vake, "owuke ez kot rÍ torÍ biyari?" Mı va, "owuke Áina"
Vana, "u mara cÍr dere esto, so dere ra biya."
Vana, "eve Áık biyari?"
Vat, "postalÍ ho veze, so postalÍ huya tenÍ owe bıze biya."
Vana, "mı postal guret şiyo dere ke, tenÍ owuke cırÍ biyari. Mı şe kerd ke, dere kuli (pÍro) goniya. Goniya mıleti cırena yena. Owuke Áıka? Thowa de owe tey Áino, pÍro goniya. Kuli sura. JÍ goni sona. Ez cÍro ra amo. Mı va, owuke goni sona. Mı şe kerd ke, vıle bırno, ju tek thomora ho menda. Eve sungiya. Qersuni nÍ pıra, dıma ki, eve sungi vıle bırno. Ju thomora ho menda."
H.«.: Vıle kamiyo cıra kerdo?
Rustem: YÍ Selwiliya ÁÍna Sey Rızay. İye bin kuli merdÍ. Vana, "na mırÍ qesey kena." Ju thomora ho menda, hondaye ke, ro tey mendo. Vana, "mı cıra vaka, owuke Áina." Vanke, "va vındero." Vana, "ÁÍnam, eke şikina, verÍ mı bıÁarne qulva."
Vana, "ez qulva nÍzanon, kamji het dero?"
Vana, "heto ke roze sodıri vejino, u het dero. Eke bese kena, şikina mı bınÍ meyutu ra vezena, verÍ mı raÁarne uza (qulva)."
Vana, "tenÍ mı colus biyo ke, ver bıÁarni, mı besenÍkerd."
Vake, "eke besenÍkena, va vındero."
Endi uza de, vana, "ÁÍnam, beli nÍbeno. CemÍ sona dugelu, welatu de mana. Belka wes mana. Guce desmala moa mıde dı hire guriş pery estÍ. Zern yanÍ. Eke şikina, ine veze bıze. TorÍ lozım benÍ. XorÍ kena xerzlığ."
Vana, "aqılÍ domoniyo. «ı zon, pere Áikiye, peru sekon? Uza ra horÍ usto ra. Endi teseliya mı kote. Şiyo. RaÍ kote mı viri, şiyo. Pesewa. Tabi asma esta. Şiyo, caÍ zıme de vejiyo. wertÍ gema. Mı şe kerd ke, uza ÁiyÍ ğızğıjino. «ıko? Veng yeno mı. Ez hoho de van, aceb nu Áıko? «iyo yavano, Áıko? Heso? Vergo? Xıs, xıs, xıs! Axıri ama rest mı. Ama rest mı ke, domono. Eke layikÍ Teşiniyo." Nas kena tabi. Teşin ki tÍpia ÁÍ Seyd Ağay rawo. BırayÍ Rayverio. YanÍ bırazayÍ Rayveri beno. NamÍ ho ki Ali Rıza beno. Eke uyo. U ki wes mendo, inera xeleşiyo, amo uza. Teni juvin de qeşi meşi kerde... Vana, "ma tersay me. U (Ali Rıza) mıra pilo. AqılÍ ey yer keno. Mıra vışiya, o caÍ ro şi, ez ki caÍ bin ra şine. Oncia hÍn raa kote mı ver, hÍn şinÍ. Şiyo. Tabi bi sodır. Raa ra son. Yaziya. Mıra raver osena. Endi waxte perojiyo. Qırğu, LaÁinu mal ardo yavan.Vana, ez şiyo. Ez şiyo ke wertÍ mal kune... Sure ke hone qır nÍkerde, cırÍ non mon anÍ, do anÍ. Nas kena. ToluvÍ huyÍ. LaÁununÍ. Şiyo. Vana, hona ke, mal nÍresto, mı şer kerd ke, mıra cor ko esto, esker vejiyo ko. A seke ez uza de diyo, endi topÍ gırani, tufongi, mermi vornay mıra. Vana, qersuni, bombey dormÍ mıra vız vanÍ. Vana, ez xeyle dŁriyo. Tabi qersuni, tam isabet nÍkenÍ. Haq tamam nÍkerda dÍma. Colıs bena ke, ho wertÍ miyu erzo; ho bıxelesno. Axiri ho erzena wertÍ miyu. ŞanÍ mali peroz mali ano dewe. Cao ke vejiye ware, LaÁunune. MuxtarÍ dewe seke moa mı vineno, naskeno. Zono ke, ... CÍno non mon dano cı. Seke şer keno, goni moniya hÍn sere kıncu... BenÍ tenÍ owuke kenÍ puru, kunucunÍ ayÍ vurnenÍ. Şe kenÍ ke, dı suwari naÍ vejay amay. EskeriÍ. İne diya, sure ke a ama. Muxtar esker ra pers keno, vano, "sıma ÁaÍ amay? «ıko?
Esker vano, "mordemÍ wertÍ bırra ama kot wertÍ mali. Ey vezenÍ vezÍ, nÍvezenÍ, sıma ki qırkeme."
Muxtar teminat dano cı. Vano, "ma kes nÍdiyo. Kes tha nÍamo. Xora ke ma di, raste ma ama, vadvo ke, biyarime teslimÍ sıma keme."
"Rınd". Esker uzu de tekınÍ sonÍ.
Muxtar ano, moa mı, kıncu mınco dano pura. Vano, "ÁÍnakam, dı hire saat ra tÍpia alayi dara darina we, sona Xozat. Ez alayi de son." Tabi u muxtaro, gere ke raa cımusno. Vano, "ez ve esker ra some Xozat. Tu ma dıma ra bÍ! Tabi hÍn bıke ke, ma mevinÍ. NÍ ma vind ke, nÍ ki mara bıvışıyÍ! A şekil made bÍ!"
Vana, "i şi. Elayi mı ver sona, ez ki jÍ vatena muxtari dıma son." Vana, "ez Xozat hona vinon. Ez hona domono. Ma şime zerre Xozati. Uza mılet amo tÍ het. Ordi, alay qomutani butu. Ezi ki berdo. Ma şime. Mı şer kerde ke, xalÍ mıno. XalÍ mı howo uza de. Rayver. Waa de mı esta, namÍ ho Nare biye. A ki uza ra. Vake, 'ÁÍnÍ Şix Heseni nae ita, felan. ī Ma berdime. XalÍ mı ki ama. Alay qomutani ama. Waa mıra pers kenÍ: save Rayveri.
Waa mı pila serru ra. AqılÍ ho yÍr keno. Tersena. Cıra pers kenÍ: sıma kot ro feteliay, koti mendi? Kam non da sıma? Nia cıra pers keno.
Faqat a doğru dŁrist cav nÍdana. A inkar kena.
Nari ki cÍra ra mıra pers kerd: ÁÍnam, işte nu kamo? Seva Rayveri.
Mı va: XalÍ mıno.
Nari ki cÍra ra waa mıra pers kerd: tu ÁaÍ inkar kena, xalÍ ho?
Mıra oncia pers keno, sorğu sual keno. Mı va, ma uza de, felan ca de mendime. DewunÍ LaÁinu de mendime. Cele Muriye de felan. MarÍ non ardÍne..."
Ju ki Dıl Ağa esto. Ey pers kenÍ. Nu kamo?
Vano, "nÍzon."
Uza ra xali pers kenÍ. Vana, "nu xalÍ mıno."
Alay qomandani cÍra ra xalÍ mıra vat: vat, nıka ke emır Ankara ra nÍamÍne, mı zerre Xozat de tu nÍnÍ qursıne ver." RayverÍ vano. "Emır amo, kıstene nıka tometa. Haq bela ho todo! TorÍ nÍmanena! Tu bırazayÍ ho da kıstene, zamayÍ ho da kıstene. «ı xÍrÍ tu dewletere beno? Dewletere ki xÍrÍ tu nÍbeno. Tu ke mılete ho, bırazayÍ ho, zamayÍ ho da kıstene, hukumat rÍ Áı faydÍ tu beno? ... CırÍ nia va, ma teslimÍ amıka mı kerdime. Ma surgunÍ ...kerdime....
H.«.: Sey Rıza kata şi? Tu va, dot tap ra ronişte bi.
Rustem: Nıka Uşenem, bırazayem! Uza familiya Sey Rızay kıste. 43 teni. Sey Rıza horÍ bekes mend. Kes Áine bi. CırÍ 'Ala gutara' nÍvake. Kes dest cı nÍest. Mecbur endi eskeri ver rama. Naza, uza. Ewro tha, sodır uza de. Peyniye de eve dı havalunÍ hu cÍra ra ama. Ama hetÍ Ağdadi. Eke am Ağdad, uza verva Vank de -Vank dewa Abasuna, Vank, İksor felan- şiyo mığara dero. Eskeri ver ho dano we. Neise, se keno, kes cırÍ 'Ala gutare' nÍvano. Rayver, bırazayÍ ho dıma fetelino. U sıre RızÍ Berti eşt bi. RızÍ Berti Abasızo. Her waxt lewÍ Sey Rızay de biyo. O ki lewe de beno. CırÍ nonÍ i, doÍ i cırÍ beno. Hem şanÍ ho biyo, hem ki lewe de biyo. U QumÍ Kher, o cia biyo. Nu RızÍ Bertiyo. Qum niyo. CÍreno cı Rıj ra vano, "lo, postÍ mı endi biyo postÍ quji." Se Va Rayveri vano. "Nu mıra fetelino. Kemer, ko, gerusu, wertÍ bırru. Nu fetelino ke sarÍ mı boro. Nu mı ret nÍverdano. Ez horÍ şeri, şeri Ağdad."
Tekneno uza ra yeno. Mığara ra. Endi uza ke heştÍ maneno, des phonc roji maneno, yeno Ağdad. BonÍ hode nÍvındeno. QonağÍ hora cÍr oncia mığara esta. Sono mığara de vındeno. Uza lewe de ju Abasız beno. Ver ra, biyo nÍbiyo, lewÍ i de biyo. Ecem. NamÍ ho Veli bi, cırÍ Ecem vatÍne. O Ecemi mırÍ qesey kerd. Vake: "Rayver, sureke şi Erzınga, ez lewe de biyo."
Hora Ecem lewÍ Sey Rızay de biyo. Sey Rıza Ağdad ra ke şiyo, domonÍ ho, zof ceÁe ho top kerdo şiyo DerÍ LaÁino, nu Ecem tey biyo. Ecem nore qatıre ra, hata Şoşxang vanÍ, hata uza vano ez tey şiyo amo. Amo Ağdad lewÍ Sey Sey Uşeni. Laza Sey Rızay. Sey Uşen tey nÍşiyo. U ke bişiyÍne, u ki qır kerdÍne.
"Neyse, vano, ama uza bınÍ bonde, qonağ ra cÍr mığare esto, uzao. HÍn pesewe, hÍn verva sodıriyo. Veng da mı, "EcemÍ mı, EcemÍ mı! Layem, Layem!"
Mı va, Rayver se vana?
"Urze layem, urze! A qatıra ma owuke pureke, ez son."
Rayver, sona koti?
"Son", vat. "SomÍ Erzınga."
Vano, mı arde qatıre. Qatıra huya şaa gırse eşt bi. Owuke kerde puru, arde.
Vat, "bÍ lewÍ mı!"
Ez şiyo. MırÍ tarif kerd. Vat, mırÍ mayine rane, qatıre rane. HÍn ju dısmala huya şayÍ ki eşt bi. Gırse biye. Vake, mı a ki onte cı. Nia herdisa ho top kerde, kerde binÍ Áita ho. Pestimala ho ki estÍ ser. Nare qatıre, hÍn şimÍ.
H.«.: YanÍ kamufle kerdo ke, kes nas mekero.
Rustem: Ya. Kamufle kerdo ke, nas nÍkerÍ. Vano, "ma şime. Ma tekıtme şime."
Ağdad ra sonÍ Erzınga. Nia koyÍ Muzur ra. DewunÍ Qalu uzawu ra.
H.«.: Hukumat wasto?
Rustem: Hukumati nÍvendo cı. Nu eve ho sono. Sey Rıza Erzıngan de ju dotÍ ho beno. SeycanÍ Bavay vanÍ cıra. O ki pilÍ aşiro Erzıngan de. Endi ke mavenÍ hoyo hukumati rınd biyo, edi ke mavenÍ huyo Vali rınd biyo. Nu temi keno, vano, "Rayver ra vaze, lıngÍ raver ho mıresno!"
H.«.: O waxt xevera hukumati biya. Tabi hukumati xervere dave i?
Rustem: Endi biya, nÍbiya, nÍzan. Beno ke hukumati cıra vata. XeverÍ dano Sey Rızay, vano: "LingÍ raver ho mı resne!" YanÍ, ez tu xelesnon. Guya Sey Rızya vatena i ser şiyo.
H.«.: Tabi Vali pilÍ Erzıngan ra vato, ey ki Sey Rızay ra vato?
Rustem: Vato, nÍvato, eyÍ nÍzan. Faqat Seycan xevre rusna. Vato: "Rayver ra vazÍ bÍro mı resso!"
Ecem vano, "ma şime. Pesewa. Raa ra some, hona nÍrestme Arşiye. Ma şe kerd ke, dota ju yeno. Safaq do. O ki juyo Asuruzo. Asuri ki tÍpia toluve maÍ. ToluvÍ Sey RızyÍ. NamÍ ho Bak biyo. Laqama ho Bave Leng biyo. Tabi ma nas keme.
Vat, Ecem sona koti?
Some Erzınga.
Ma, nu kamo?
BırayÍ mıno."
NÍvano ke Sey Rızao.
Faqat Bave Leng baqıl bi. Zono ke Sey Rızao. Nas keno.
Vano, "neise, sıma gıra gıra şerÍ, ez son tenÍ non mon con, tÍpia cÍron ra yon."
Bava hata ke sono dewe, dewera cÍreno ra, Sey Rıza raÍ vezeno. KoÍ Muzur ra demdinÍ bover sonÍ Erzınga. İsu Erzınga ra amo koÍ Muzuri ware. İ ki tÍpia Ausurune.
Sey Rıza uza Ecem rÍ vano, "Ecem vıreniya made Ware esto. Ma ke ware ra verdime ra, mı bere hÍn caÍ kınare de rono. İ esketeki ustÍ ra nıka do sanenÍ. MırÍ khoÁıkÍ do biya! DoÍ ho bısımine, uzera tÍpia oncia mı ospor ke, some."
Neise, sono. Ware ra ke vÍrenÍ ra, Sey Rızay nano ro, sono lewÍ esketege. Esketege usta ra do sanena. Sodıro. Hona safaqo. Ecem vano, "waÍ tu do sanena, khoÁıkÍ do bıde mı. PiyÍ mı nÍweso, bon doxtori. TenÍ do bıde, bısımo!"
Cinike vana, "Xızır şifa bıdo!" Do dana cı, o do beno cırÍ. DoÍ ho ke sımeno, oncia Sey Rızay o vaziyetÍ vıren de ospor keno, niseno qatıra ho, sonÍ.
BavÍ Leng hata ke sono dewe, dewe ra yeno, nÍreseno Sey Rızay ine. RaÍ vezenÍ. Xeyle ke sonÍ, dı ray yenÍ vıreniye. Hurdımena ray sonÍ Erzınga. A raa juÍ ser qaraqol eşt bi. Quru dere de. Sey Rıza raa ke qaraqol tey esto, a raa ra nÍşiyo, a raa bine ra şiyo.
Bavo Leng yeno. Yeno raa catalıne, o uza de raa ke tey qaraqol esto, a raa ra sono. Sono ke Sey Rızay reso. Sono qaraqol ra pers keno. Vano, "Sey Rıza sıma nÍdi?"
İ hÍn motÍ juvin benÍ. İ hora Sey Rızay fetelinÍ. Sey Rıza qaÁağo. Sey Rızay fetelinÍ.
İ perskenÍ, vanÍ, "Sey Rıza Áıko? O Áin bi, felek bi, nia ama vÍrd ra?"
Vano, "Sey Rıza ama, tha ra nÍame?"
VanÍ, "nÍ."
Tabi eskeri dest de telefon esto. Xevere danÍ qaraqolunÍ ho. VanÍ, "Sey Rıza amo na muhit."
Sey Rıza sono. Hona ke bover nÍresto, uza nŲbetÁi pers kenÍ. "Komo? Kata sonÍ?"
Ecem vano, "piyÍ mıno."
Cendermey qatırera anÍ var, cıra pers kenÍ. O sıra dısmalÍ ki sera danÍ we. "Kama? «ıka?"
"Ez Sey Rızao. Sey Rızao ke vanÍ, ezo."
PÍ cÍnÍ. Telsız ra xevere danÍ ke, Sey Rıza pÍ gureto. Xevere danÍ hukumati, danÍ qaraqol.
Cendermu nuto ke, "Sey Rıza ama ke bıramo Rusya, ma pÍ guret." ... Mıra (Ecem ra) va, "tu racÍ so!"
Ecem vano, "ez cÍru ra amo, Sey Rıza gurt berd." Vano, "ez endi cÍru ra amu dewe, dewe de mendu. WaxtÍ ra tÍpia heşiyo pÍ ke, Rayver benÍ Elaziz. BenÍ finÍ dare. Erzınga de ifade cÍnÍ, dosya felan kenÍ ra, benÍ Eleziz.
H.«.: Bava Leng nÍrest Sey Rızay?
Rustem: NÍ, o nÍrest Sey Rızay.
H.«.: Hukumati endi pÍ guret.
Rustem: Ja, pÍ guret. Sey Rızay benÍ XarpÍt, Eleziz.
H.«.: Ju vatÍne ra gore, yanÍ Sey Rıza şiyo ke texelet bo. Na vatena torÍ gore texelet nÍbiyo. Hona cao ke wazeno şer cı, yanÍ hona ke adresa ke wazeno şÍro cıreso, uza nÍresto, pÍ cÍnÍ.
Rustem: Ja. Sey Rıza hona Seycan nÍresto. NÍşi nÍrest hurÍndia ho. ...
Uza ra (Erzınga ra) benÍ XarpÍt. (Ecem) vano, "ma heşayme pÍ, layikÍ ho Sey Uşen şiyo XarpÍt, lewÍ piyÍ ho."
H.«.: Sey Uşe u sıre Áond ser de bi?
Rustem: Sey Uşe u waxt pil bi. DomonÍ ho eşt bi. 30, 40 eşt bi. Xevere gureta ke, Sey Rıza berdo XarpÍt, nÍvındeno, sono lewÍ piyÍ ho. "Son piyÍ ho vinon.!"
H.«.: Zoneno ke finÍ dare?
Rustem: Zono. Ya. PilÍ dewe, pilÍ dormi benÍ top, vanÍ, "Haq naskena ke, meso. PiyÍ tu kısenÍ. Tu ki pia kısenÍ, meso!"
Deee! NÍ, Sey Uşe sono. Sono Xozat, uzara sono XarpÍt.
Sey Rıza ke Erzınga ra eve trene hetÍ Kamax ra anÍ Eleziz, vato, "mı na suke xelesne, faqat na suke besenÍkerd ke ju mordemi bıxelesno. Tu viran bÍ!" Yi Ecem nia mırÍ qesey kerd.
H.«.: Tabi isonÍ Sey Rızay biyo. Cıra şikiyo. ZerÍ ho cıra mendo.
Rustem: Tabii, tabii. ZerrÍ ho cıra mendo. Neise. Vano, "Sey Uşe ki şi." (Ecem) vano, "waxtÍ ra tÍpia ma heşayme pÍ ke, hurdmena fitÍ dare. İnere pia hot heşt teneyÍ bin eşt dare: Qermer Ağa, Fındıq Ağa. AğlerÍ KoÍ DÍrsımi. AğlerÍ inu ki eşt bi. İ ki tey fitÍ dare. Sey Rıza fito dare, uzara dıma ki berdo vÍsno.
H.«.: «aÍ vÍsno? Tu zona?
Rustem: VatÍne ra gore, vanÍ meyit vÍsno ke, ... "Ma ke ney beme wedarime, mezela ney serro vas beno. Nu vaşi ki mal weno. Na ÁhÍri ra ki sıt beno. Mılet sıt sımeno. İşte sulela i ra mılet yeno wertÍ, torÍ beno."
H.«.: Ya ki vato, "mılet sono mezela Sey Rızay, dawa bena gırs. Mılet mÍro mezele ser. Na mesela na usul ra nia vind keme."
Rustem: Ya. "Na dawa vind bo. İstilabo. Kes nasnÍkero." BenÍ kınare Eleziz de, «orÁıx KŲyŁ vanÍ, uza vÍsnÍ. İ dewiz, kamılÍ uzay vanÍ, "TepÍ Sey Rızay."
H.«.: İhsan «ağlayangil vano, "Sey Rıza ke fişt dare, lınge buxu kuye pa. Ez cesaretÍ ire hayran mendo. Ez tersune."
Rustem: Ya, a qezeta mı ki da wendene. ...
H.«.: Tu thowa heşiya pÍ? PilunÍ sıma, mordemunÍ sıma, iye ke Sey Rızay ra nÍjdiye, keş ine ra vake, Sey Rızay se vato, eke şiyo dara?
Rustem: Kıtavi herg Ái ÁiyÍ vanÍ. Kıtav vano ke, Sey Rızay ra pers kerdo, vato, "vatena tu Áıka?"
Sey Rıza cÍro cı ke, 45 perÍ mı estÍ, ju ki saate de mı esta. İnu layikÍ mıde. Uşen de yanÍ." Xevera ho hona Áina ke, laj finÍ dare.
Ma pers kerd. XarpÍt de mordemÍ khokim eşt bi. Ma ine ra pers kerd. Zabit. Tırk bi. Yerliye XarpÍt bi. Vano, "ma heşayme pÍ, Sey Rızay finÍ dare, ez şiyo. Ez domon bine. Sey Rıza ard, pesewe est dare. Laz i ra raver fit dare. LayÍ laji dı reÍ vışiya. Ju ki va, zonÍ Qemer Ağay nia amay bi tever." İ Tırki mara vatÍne. Ju Tırk, namÍ ho İbrayim bi. Ey va, mı ki di. İ ki va, "lınga ho kuyÍ sandalya ra." İbrayim hona weso. XarpÍt dero. ...
H.«.: Tu mesela «hemÍ Muzıri zona? Aşiri ame tÍhet, sond werdo. Sey Rızay pilÍ DÍrsım kerdÍ top, ju camaat giredo. Eke biyame seviya ewroyÍne, veng do partiye siyasiye, welatÍ ho ser musawra kerdo. Tu na mesela zona?
Rustem: Tam nÍzan, faqat 12 aşiri Gola Xızır, «hemÍ Muzır Bavay de amÍ pÍser sond werdo. Sond werdo ke, "ma merdime pia, mendime pia. Askeri welatÍ ho nÍkerime. Verva hukumati vındime..." Sonde nianen werdo. Faqat tayÍ dest cı nÍda. Eke dest juvin dÍne, KoÍ DÍrsımi, KırmanÁiya ma nÍpısqıyÍne. ...
H.«.: Sey Rızay pÍro-pia Áond sere do pÍro? ...
Rustem: Sey Rıza hona ke lazÍ ho nÍkişiyo... uzara ave herbÍ QoÁgiriye de. Dıma QoÁgiruzu amÍ DÍrsım.
H.«.: Xevera ho juvin ra biya?
Rustem: Ya. Biyo, tabii. OretÍ Sey Rızay ve Alişer ra zof rınd bi. SarrÍ QoÁgiriyÍ amÍ dewa ma. XaÁeliye. Phonc, ses ÁÍy uza bi. QoÁgiriz, Abasu. Alişer, Áinya ho. Alişer Efendi kaj kerdÍne pil. Moa mı ine rınd naskena.
H.«.: Alişer wendoğ biyo? Zonoğ biyo?
Rustem: Alişer zof zondoğ biyo. Zof wendoğ biyo. Arif biyo. Alişer waxto ke amo, lewÍ Sey Rızay de mendo. 1921 ra tÍpia amÍ DÍrsım. Uza ra ave ki xevera Sey Rızay cırÍ biya...
Sey Rıza kıstena lazÍ ho dıma, yanÍ 1933 ra tÍpia endi kot herb.
H.«.: Sey Rıza i verva politika hukumatÍ Tırk ame. Acaba amcÍ nine heşiyena torÍ gore Áık bi? Taya vanÍ, Sey Rızay seveta Kurdistan, KurdistanÍ pil, do pÍro. Na qese Áıqa rasta, Áıka rast niya?
Rustem: Sey Rıza, ma kuli ki zanime. Ma heşayme pÍ. Sey Rıza: "ma Khurr nime." Na her waxt vata. Ma Kırmancime.
H.«.: YanÍ tu vana, Kırmanc Khurr niyo.
Rustem: Kırmanc Khurr niyo. Khurr ayriyÍ. Ma Khurru ra nime. Khurr made havalÍn nÍkene, rae nÍcÍnÍ, made raa ninÍ. ...
H.«.: Sey Rızay Kırdaski (Kurdi), yanÍ zonÍ Kurdu zonÍ, yanki nÍzonenÍ?
Rustem: NÍ. Sey Rızay ju zonÍ ma zanenÍ. Kırmancki zanenÍ. Dımıliki. Zazaki. Sey Rızay Kırdaski nÍzanenÍ.
H.«.: Sey Rıza ine vatÍne, ma hukumatÍ DÍrsım saneme pÍ. Na mıntıqa DÍrsım hata koti sona? TaÍ vanÍ hata Sıvas, hata Siverek, hata Varto, Erzınga sono. YanÍ mıntıqawa ki tey Zazaki qesey beno.
Rustem: Ma aye ulÍ. AmacÍ Sey Rızay DÍrsım... veya Kırmanciya DÍrsım pÍsano. KulturÍ ho vezo meyda. XortÍ ho juvin naskere, juvin pÍbijerÍ, dewleta ho pÍsanÍ. Verva hukumat vındere, hukumat (esker) dewu mekuyo. Dewleta Tırk rÍ sare ro menÍ. BınÍ nirÍ hukumatÍ Tırk nÍkuyÍ. Hata Sevaz, hata Erzınga, hata XarpÍt, Varto, Diyarbakır....veyahut Kırmac...ninu topkero bine ju catiye de Kırmanciye de beweşiyedo. ...
H.«.: Ara Sey Rıza ve Şıx Sait ra Áıtur biya?
Rustem: Ara Şıx Sait u Sey Rızay - Pirika mı marÍ qesey kerdÍne, ciniya khalıkÍ mı Bavay, moa piya mına (moa Ali Ekberi), Sekina. Torna Diyab Ağayia- Vat, "ma Ağdad de rime. RozÍ heşayme pÍ ke, Şıx Sait yeno."
H.«.: Beno meymanÍ Sey Rızay?
Rustem: Beno meymanÍ Sey Rızay. "Ard Áimi kerd hazır. Odey modey kerd pak. Şıx Sait pilÍ goceman liderÍ isyanÍ Kurduno. LiderÍ inuno. MordemÍ pilo. Ama. Neise, cıl mil ma kerdi hazır. Nişt ro felan. Sıre namazÍ ho ama, Sey Rızay işaret da Qumi. QumÍ Kheri. İşaret dabe Qumi, 'Şıx Sait sono, so owuke destke!' Vana, Qumi ibriqe guret ke owo dest kero. Uza de Şıx Sait vat, 'tu musada ke, i mı muridÍ mı estÍ. İ bÍrÍ owuke destÍ mıkere.' Sey Rıza vineno, hesneno tabi. Muridu owuke kerde destu, apteste ho guret, namazÍ ho kerd. Bi sonde. Sey Rıza vat, 'mal sare bıbırnÍ!' Oncia Qum rusna, 'Qumem so, mal sare bıbırne!'
Şıx Sait vake, 'Sey Rıza, eke musada kena, mıletÍ ma va mal sare bıbırno. HavalÍ mıne ke amÍ, i mal sare bıbırnÍ!'
Neise, vano Sey Rıza. HavalÍ Şıx Sait şi mal sarebırna, veti, ardi poti. Bi sodır, sıra şiyane de oncia ara ho kerde. Şıx Sait pers kerd. Vat, 'Sey Rıza, tu cŁavÍ perse mı nÍda.'
Sey Rıza cÍra cı vat, 'cŁavÍ xevere endi nÍmend. «ı cŁavÍ xevere bıdi? Tu cŁavÍ xevera ho pesin guret.'"
H.«.: Şıx Sait sene cŁavÍ xevere wazeno?
Rustem: Ma ju bime, pia pÍrodime, verva hukumati vınderime, hukumatÍ Kurdi pÍsanime! Nira se vana? Made bena ahbap?
Sey Rıza vano, "tu ke nonÍ destÍ mı nÍwerd, Áıra hÍn eskera nÍvano ... Vano, tu xevera ho pesin vake. Tu ke nonÍ destÍ mı nÍwerd, qurvanÍ destÍ mı nÍwerd, owuke nÍverdana destÍ to keme... Tode Áıtur jubine? Raa ma pia nÍsona. Ez xevere tu nÍdan. Soz tu nÍdan."
Şıx Sait cÍreno ra yeno.
H.«.: Nı ka, mıletÍ i ki Zazaki qesey keno, ma ki Zazaki qesey keme. YanÍ mıletÍ DÍrsımi.
Rustem: Ya.
H.«.: Zu ki iye ke Kurmanci, yanÍ Kurdi qesey kenÍ, i estÍ. YanÍ vajime rozÍ ke haqa Kurdu cıdiyo, pÍki na zonÍ ma sebeno? YanÍ Dımıliki, ya ki Zazaki. Nu zon sebeno? Na mesele vatena torÍ gore Áıtur hal bo? YanÍ iye ke Zazaki qesey kenÍ, i zonÍ Kurdu fam nÍkenÍ, iye ke zonÍ Kurdu qesey kenÍ, i ki zonÍ Zazau famnÍkenÍ. Na mesela vatena torÍ gore Áıtur hal bena?
Rustem: Ez mesela zonÍ inu nÍzon. İ (Kurdi) qesey kenÍ, ez fam nÍkon. Ez nÍzon i se vanÍ. Zonayena mı awa ke, waxto ke dewleta Kurd pÍsanÍ, tamam ez verva xı niyo. Va pÍsanÍ. Va serbestiya ho bijerÍ. NiÍ herkeş ra van. Faqat ni ke develta Kurdi pÍsanÍ, dıma bÍrÍ am ser...
İ ma ki isoniye. YÍ ma ki vanÍ, "radio ma Áino, yÍ ma zonÍ ma Áino, yÍ ma dergiya ma Áina. Ma mesela zonÍ sıma fam nÍkeme." Yahut ni ke dewlete pÍsanÍ, ni oncia ca ma nÍdanÍ. Oncia vırende ma kenÍ tever. Ma hezmıs kenÍ. Ni made uğraşmıs benÍ (lınge erzenÍ ma ver).
Ez vanu, raa ma Khuru de nÍsona. Khurri ayri mıletiyÍ. İ şafi mıletiyÍ. Kırmanc zoviyÍ.
H.«.: Tu vana yanÍ hem dinÍ ho zoviyo, hem ki zonÍ ho zoviyo.
Rustem: Hem dinÍ ho zoviyo, hem zonÍ ho zoviyo. ...
H.«.: Hama iye ke şafiye u zonÍ ma qesey kenÍ, i ki estÍ. Suniye, faqat zonÍ ma qesey kenÍ. İne ra vanÍ Zaza ya ki Dimili. TaÍ hora vanÍ Zaza, taÍ hora vanÍ Dimili. Va hetÍ zon zuvin fam keme. Niye ke Zazaki qesey kenÍ, i hire, hata 5 miliyoniyÍ. YanÍ tu vana rozÍ serbestiye ke ninediyo, rındo? YÍ ine ki ferderal ju dewlete de ju parlamento ho bıvo, radonÍ ho bıvo. Tu na mesela ra se vana? KhalıkÍ tu ke wesbiyÍne na mesela nia kerdÍne werte?
Rustem: Ma tabii. Amace khalıkÍ mı xora na dawa biye. Kırmanciye pÍsano, mıletÍ Kırmanci topkero, zonÍ ho bıbo, radio ho bıbo, dergiyÍ ho bıbo.
H.«.: YanÍ tu vana, serbestiye ke, tÍdusten ke made, na yenera felsefÍ Sey Rızay?
Rustem: Tabi, tabi.
H.«.: Tu Kırmacki, Kırmanciya ma. Kurd ki taÍ vanÍ Kurmancki. Tu ke Kırmancki vana, Khurru qast kena, ya ki zovi mıleti?
Rustem: MıletÍ mayÍ Kırmanc. Ma Kırmancime.
H.«.: Ma Khurri?
Rustem: Khurri ayriyÍ. Khurri Kırmanc nÍvanÍ.
H.«.: Tu ke Khurr va, kam yeno aqılÍ tu ewro?
Rustem: Khurr ke va, Şafi yenÍ aqılÍ mı. Diyarbakır de estÍ, Urfa de estÍ, Mardin de estÍ. .. Kurdi, PKK. ... Kurd nine ra vanÍ. Kırmanc ve Khurru ra ciare. ..
H.«.: Alişer Áıdır kıst, tu zona?
Rustem: Ali Şir lewÍ DÍrsım de bi. Eskeri her ca Áarna. Dewi vÍsnay, qır kerdi, zindanu ro eşti. Alişer u sıre lewÍ Sey Rızay de bi. Sono non monÍ ho keno hazır. Gazu sare bırneno. Wazeno ke şÍro, şÍro dugelunÍ Rusya. Dı zon zonenÍ. Zonayena ho zof biya. Sey Rızay ra vano, "ez son. Ez son Rusya."
Sey Rıza ki qayil beno. TedarekÍ ho vineno ke şÍro. A sıre Rayver xevere cÍno ke, Alişer sono Rusya. Yeno. Zeynel ki finora ho. ZeynelÍ Topi. Eve da des das, des phonc mordemu ra sonÍ. A sıre Alişer Efendi mığarÍ Alte de beno. Cinika ho, Zarifa Xatune ki lewe de bena. Veyva ho, bırazeyÍ ho butu uza mığara de biyÍ. Tekıno sono. Ağdad ra nÍjdiyo o mığare. Rayver ve Zeyn ra yenÍ. CÍrÍ mağari Qonağu vanÍ, yenÍ uza ÁÍ MuzırÍ Bertal de benÍ meyman. Uza sewe manenÍ. Sodır urzenÍ ra, Rayver ve Zeynel ra tenÍ wertÍ hode qesey kenÍ, nanÍ hurÍ. Zeynel Rayver rÍ vano, "nÍ, ez qewul nÍkon." Zeynel Rayver ra pers keno: "vano tu sond bore, cor asmen, cÍr ki hardo dewres vo ke, toÍ de mı na mesela de Áino." Rayveri dano sondi ro. Rayver sond weno, vano, "cor asmen, cÍr hardo derwres, alaqa Zeyneli na mesela de Áina."
Zeynel nÍwazeno ke Alişer Efendi bıkıso. Taraftar niyo. SonÍ tabi. Seke bınÍ mağara ro sonÍ, cor Áinye, Zarife Xanıme veng kena. İnu Kırdaski qesey kerdÍne. CiniyÍ cıra vana, "KewrayÍ te va hatiye." Alişer Efendi ra vana.
Vano, "va bÍro. KewrayÍ mı va bÍro." «inya hora vano yanÍ, "va bÍro. Ez şŁpe nÍkon."
Vera Áı sonÍ, dest juvin toka kenÍ. Alişer Efendi vano, "kerem kerÍ, sıma ver ra şerÍ."
İ vanÍ, "nÍ, tu so, ma dıma yemÍ."
CiniyÍ cor bena. Mağara de. A qontrol kena. Uza seke Alişer Efendi kuno vıreniye, havelÍ Rayver ra ju Abasız nano Alişer Efendi ra. Tabi Alişer Efendi desınde can dano. Uza ciniyÍ nana pıra. TufongÍ hu ÁÍna nana inu ra. ... İnera ju Abasız kısena. Ho erzenÍ peyÍ kemeru, nanÍ pa ciniya Alişer Efendi ki kısenÍ. BırazayÍ Alişer ki kısenÍ. YenÍ ke veyve bıkısÍ, u isono ke tey şiyo, nÍverdanÍ. VanÍ, "vey sevi, mılet cıl bınÍ ma nÍsaneno. Ayvo! Na esketege ki vındero. NaÍ ÁaÍ bıkışime? KısenÍ, sare cıra kenÍ benÍ danÍ hukumati, MŁkafat cÍno. Peyde u ki kıst. MıletÍ mara juyo ke xayinÍn kerda, kokÍ ho bırna, ire ki nÍmend. Rayver Seyd Ağay mılet qır kerd, kokÍ mıleti ard, va dina mırÍ manena, KoÍ DÍrsımi. Peyniye de akibetÍ Rayver ki xırave ama.
H.«.: Tu tarix zonena, Alişer kemji tarix te kıst?
Rustem: Alişer 1937 de kıst. WertÍ 36 u 37 de.
H.«.: Tay kıtav vanÍ ke, i Sey Rızay ju sekneterÍ ho, ya ki yaverÍ ho biyo. NamÍ ho ki Qum biyo. VanÍ Sey Rıza hÍn domoqrat biyo ke, her mesela danışmıse mıletÍ ho biyo. Mesela Qom ra pers kerdo, vato, "tu na mesla ra se vana, fikirÍ tu Áıko?" Meseley mŁzakere kerdÍ. YanÍ diktator nÍbiyo. RejimÍ Sey Rızay de demoqrasi biyo. Na rata, ya ki?
Rustem: Rasta, rasta. Meseley qesey kerdÍne. Mesela Qum ra pers kerdÍne. Ya Ki Uşen ra pers kerdÍne. Ya Ki Meme ra pers kerdÍne. FikirÍ isonÍ bin guretÍne. Qum ra pers kerdÍne. FikirÍ mıleti pers kerdÍne.
H.«.: Ni meselu sero ki moa tu, dÍka tu torÍ qesey kerdÍne?
Rustem: Ya. Sey Rızay fikirÍ mıleti guretÍne. Danış biyÍne.
H.«.: Tabi mesulu sero aşurunÍ binu de ki qesey kerdÍne. Mesela Use Sey de, Qemer Ağay de, Fındıq Ağay de...?
Rustem: Ya, inÍ de qesey kerdÍne, fikirÍ ine pers kerdÍne. ...
(Rustem kıstena RayverÍ Seyd Ağay sero qesey keno. Esker Rayver ve laj ra pia kıseno. Na mesela cor amÍ nustÍne.)... Peyniye de Rayver rÍ ki nÍmende. Pere, zernÍ ey ki hukumati werd. Kara Rayveri na biye.


Nıka ki ma vanme, horÍ bÍrime pÍser, juvin bijerime, ordum juvin dime, madi manevi. KulturÍ ho, zonÍ ho biyame wertÍ, juvin rÍ wayır vejime! Kırmanciya ho bızonime. İ meselÍ vıren pÍser nine. NaÍ ra tÍpia sekeme? DewÍ ma haÍ vÍsnay, kÍrdi thol. MıletÍ ma eşt tever.
H.«.: VanÍ, 38 de 60.000, 70.000 ison kısto. Na mesela hon araze nÍbiya, kes sero qesey nÍkeno. 38 de Yahudi ki kişt. DukanÍ dinÍ yağme kerdi, isonÍ ine kerde fırunu vÍsnay. 6 miliyon ison inera kişti. İsonÍ ma ki kerd mığara, adır no pa, gaz kerdi.
HukumatÍ TŁrkiya, partiyÍ TŁrkiya, -i liberal be, rast be, cep be, nine na mesela hona araze niarda zon.
Rustem: NÍ. Hata 70 hona vengÍ mıleti Áine bi. PeyÍ coy hareketÍ Áhepi vejiya. Dıma PKK vejiye. Nıka ki isonÍ ma vejiyo. Mesela Desmala Sure, Ware... İ ki vejiyay. MıletÍ ma, Kırmanc, DÍrsım... KŁltŁrÍ DÍrsımi..., qazetÍ DÍrsımi vejinÍ. VanÍ, "ma Kırmancme, Khurr nime."

H.«.: Am ju qatliyam biyo, nu qatliyam parlamentÍ Tırku de, qazetunÍ Tırku de, partiyÍ Tırku de nÍamero zon.
Rustem: Ya, ez thowa televizion de, radio de, qezetu de nÍheşiyo pÍ ke, DÍrsım de qatliyam biyo, hukumati nia kerdo felan...
H.«.: Niade, nıka Almanya de Yahudi sero Kıtav zofiyÍ. İ qaz kerdÍ, qır kerdÍ. Televiyon de qesey beno. YÍ ma hona camaatÍ ma, enstitŁyÍ ma hona Áine. Na mesela DÍrsımi hona tabuya.
Rustem: Tabuya tabi. NÍwazenÍ ke qesey bo.
H.«.: Eke qesey kere, gere ke vazÍ, ma xata kerda, ŲzŁr dilemıs kerÍ.
Rustem: Ya, gere ke, ŲzŁr dilemis kere. VazÍ, "ma sımarÍ haqaret kerd, ma sıma nia qır kerdi. Qatliyam kerd." Hukumat nÍwazeno ke, suÁe ho biyaro meyda. ...NÍvanÍ tabi, vanÍ? Ez thoÍ nÍheşinÍ pÍ.
Nıka ki Demirel hao vano, "Alevi kulturÍ hode serbesto."
H.«.: HÍn vana, ama hetÍra ki, mılet vÍsnenÍ. Meseala, Sıvas te adır na ison vÍsnay. ...
Nu ju Áelişkiyo. Waxto ke Alevi rÍ wayir vejino, ÁaÍ nine serbest nÍverdano ke camaatÍ ho pÍsanÍ, zonÍ ine serbest bo. Alevi ro iye ke Zazaki, Kırdaski qesey kenÍ, estÍ. NinÍ ÁaÍ serbest nÍverdano? «aÍ ni serbest nÍbÍ eve zonÍ ho, kulturÍ ho? Herkes eve zonÍ ho, kulturÍ ho jÍ bırau lewÍ juvinde weşiya ho bıramÍ.
Rustem: O (Demirel) mara has nÍkeno. Politika kenÍ. Politika dewleta. ... Mesela Şevaz de vÍsnay, va bişiyÍne. PilÍ dewleto, va bişiyÍne. BıvatÍne, sarÍ sema wesbo! Veyahut Alevi ra ŲzŁr bıwastÍne. Ya Ki lewÍ Áenazu de hurmetÍ hu cumusnenÍ. Naza Almanya de Tırk vÍsnay temsilciyÍ teveri meyutu de hata TŁrkiya tey şi, ŲzŁr dilemis kerd. «enaze namazide amey diyanÍ. Reiscumuhuri ame va, "hata biya, na mesela verva isoniya, alaqa ise nianen isonen de Áina. PolitikerÍ TŁrkiya bışiyÍne, bıvatÍne, "nine ÁaÍ vÍsnenÍ? SuÁe nine Áıko? Ninu sekerdo?"
H.«.: RejimÍ TŁrkiya de dema zereweşiyÍ, bırayeni, tÍdusteyÍni, demoqrasi Áino dÍma.
Rustem: «ino. Demoqrasi ke bıbo, nia nÍkenÍ. Ma nÍvÍsnenÍ, ma qaz nÍkenÍ, ma sungi ra nÍkısenÍ.
H.«.: TŁrkiya de demoqarti, roştberi na mesal sero nÍvındenÍ. Honde zulum biyo.
Rustem: ...EstÍ, faqat belka bınÍ baskı derÍ, tersenÍ. ...
H.«.: Mesala Williy Brand başbakanÍ Almanya bi. O şi Polanya, şi cao ke Yahudi kişt, şi uza. Auschwitz vanÍ uzara. Uza ama Áhoku ser, mıletÍ Musevi ra ŲzŁr dilemıs kerd. Ama TŁrkiya na politika nianenera hona zof dŁriya.
Rustem: Ya.
H.«.: Mesela honde Ermeni qır bi. DÍrsım de honde mılet qır kerd. Ni meselu ser qesey nÍbeno. Tu vake mesala, qır kerdÍ, qaz kerdÍ, sungi kerdÍ.
Rustem: KerdÍ, kerdÍ. NayÍ herkes zoneno. Hata nıka keş na mesela niarda zon, nÍkerda araze. ... Ala Haqa sukır ke Avurupa de mıletÍ ma roze ve roze yenora ho, hasara ho beno. Ezi ki lewÍ sema dero. Ma ju bime, juvin bijerime, ordimiye juvindime! ... Gereke dergiyÍ ho vejime, kulturÍ ho biyame wertÍ. Kırmanciya ho beli keme! Ma ho nasbıkeme! Ma Kırmancime.
H.«.: TaÍ vanÍ, "zono ke sıma qesey kenÍ, yanÍ Zazaki, nu zon dialektÍ Tırkiyo." TaÍ Tırk hÍn vanÍ. Tu se vana, na rasta?
Rustem: NÍ, na raste niya. Kırmancki ciaro, Tırki ciaro. ZonÍ ma Kırmanckiyo, Dimilikiyo. ZonÍ ma ÁaÍ Tırki bo? ...ZonÍ ma Tırk nÍbeno. Ayriyo.
H.«.: Tırki vanÍ lehÁÍ Tırkiyo, Kurdi vanÍ lehÁe Kurdiyo. YanÍ vanÍ, "nu zon, zon niyo, ju dialekto. Tu naÍrÍ se vana? Tu mesala Mardin ra, Urfa ra ju Kurdi eve zonÍ i fam kena?
Rustem: Ma vame nu zonÍ mao. PiyunÍ ma, khalıkunÍ ma na zon qesey kerdo. Nu zon qesey biyo amo hata ewro. Eke qesey nÍbiyÍne, ma zonÍ bin qesey kerdÍne. Ya Tırki qesey kerdÍne, ya Lazki qesey kerdÍne. Ama demake zonÍ ma Kırmancki biyo. Kırmanc biyo. YanÍ Dımıli qesey kerdo, Zazaki qesey kerdo. Nıka ki ni zonÍ ho qesey keme. ZonÍ ma nuyo.
H.«.: Tu vana, nu zon ki bÍro wertÍ, bÍro nusteno.
Rustem: Tabi, tabi. Rıca ma xortunÍ mara nawa. Ewro merenÍ marawa. Ma taÍ mıreme, taÍ maneme. Ni xortÍ maÍ ke manÍ, ho bızonÍ. Raa ma nawa. Ma Kırmancime. KulturÍ ma, nufusa ma (identitÍ ma) ciara. Ma Tırku ra ciarime. Khurru ra ciarime. A naÍ ke bese kenÍ anÍ meyda, sımarÍ mınete keme.
H.«.: Kırmanc, yanÍ niyÍ ke Dımiliki, Zazaki qesey kenÍ i u mıletÍ Kurdu bınÍ destudero. Ni ke serbest be, ju ferdere sistemde eve Tırku pia weşiya ho bırame, na sistemra se vana?
Rustem: SistemÍ nianen, rejimÍ nianen zof rındo. O waxt, kıtavÍ u kulturÍ her mılet beno beli. Raa ma hÍn vind nÍbena. Zof rınd beno.
H.«.: TaÍ partiyÍ Kurdu vanÍ, "ma KurdistanÍ mezın" seneme pÍ. Roze ke Kurdistan ke pÍsanÍ, oncia na mesela ma Kırmancu (Dimiliu) yena wertÍ. Zon bo, din bo. Oncia na federe sistem beno aktuel. Oncia herkes parlamentÍ ho wazeno, zonÍ kulturÍ ho wazeno. İsonÍ ma oncia parlemetÍ ho wazeno, federal sistem taleb keno. Na fikirÍ se vana?
Rustem: Kam vano, "doÍ ma tırso?" Nıka ma ki wazeme. Waxto ke Kurdi KurdistanÍ gırs sana pÍ, isonÍ ma ki vano, "zonÍ ma bıbo, dergiyÍ ma bıbo, gazeta ma bıbo, roştberÍ ma bıbe. YÍ ma raa ma ciara. Kurdu dewlete ke sanÍ pÍ, ma ke gurÍt bınÍ bandıra ho, va, "nia ronisÍ, nia raurzÍ, kulturÍ ma nawo, nia bıkerÍ!" Ma ke na nÍkerde, sebeno? Ma inere oncia beme dısmen. İ ma kısenÍ, ma ine kıseme. Tabi yÍ ma ki haqa mawa.
H.«.: YanÍ tu vana, kamji dewletede beme bibime, ma serberstiye, tÍdusteni wazeme, ju sistemÍ federal wazeme. GeografiyÍ ma, parlamentÍ ma beli bo.
Rustem: Tabi, herÁiyÍ ma bili bo!
H.«.: KulturÍ ma, zonÍ ma belibo. TÍdust ra bo, serbest bo! Nia bo ke, ma jÍ bırawu tÍhet de weşiya ho mıletÍ bin de bıramime.
Rustem: Ya. HÍnvo ke tÍver de şime. ... dısmenÍna ma keşre Áina. Top tufongÍ ma Áino. Ma keş nÍkıseme. Ma bırayÍn, tÍdustÍn, serbestiye wazeme! İsonÍn wazeme! Herb nÍwazeme!
H.«.: TornÍ Sey Rızay, Rustem Efendi, ez seveta na qeseykerdene tora teşekŁr kon, roza rınde, weşiye wazon. Haq tora raji bo.
Rustem: Ez ki sımarÍ teşekŁr kon
.