Dersim Bayragi..
Sey Riza

Dersim jenosidini
Anma Gunu
Her Yil

12 Temmuz

baner

O Buyuk insanin turk askerleri tarafindan yargilanmaya getirilmesi ve kisa sure sonra idam edilisi..

seyriza7

Sey Riza Pile Desimi
Seyit Riza Dersim Lideri  
 

Dogum: 1862 Dersim
idam:1937 elazig


"Seyit Rizayi Meydana cikardik.
Hava soguktu ve etrafta kimseler yoktu.
Ama Seyit Riza Meydan insan doluymus gibi,
sessizlige ve bosluga hitabetti.
             -Evladi Kervelayme, Be gunayime,
Ayvo Zulumo, Cinayeto.
(Evlad-i Kerbelayiz, gunahsiziz,
ayiptir, zulumdur, cinayettir.)
dedi.Benim tuylerim diken diken oldu.
Bu yasli adam rap - rap yurudu.
Cingeneyi itti.
Ipi boynuna gecirdi. Sandalyeye ayagiyla
tekme vurdu. Infazi yapti."

襤hsan Sabri alayangil’in An覺lar覺

"Atat羹rk gelmeden Seyit R覺za idam edilecekti"
Tanju C覺l覺zolu
……………


Y覺l 1937 羹kr羹 S繹kmens羹er, Atat羹rk d繹neminin 羹nl羹 emniyet m羹d羹rlerinden,
birg羹n beni 癟a覺rd覺: "Atat羹rk Diyarbak覺rda, Singe癟 k繹pr羹s羹n羹 a癟maya gidecek dedi.
O tarihte Seyit R覺za, Dersimin K羹rt lideri. Ayn覺 zamanda Peygamber s羹lalesinden geliyor kendisi. Seyit R覺za’n覺n bir de dini vasf覺 var.

F覺rat, eytan k繹pr羹s羹 (1) denen mevkide d繹rt metreye kadar daral覺r. Derinlii de deniz gibidir. 17 metre olur. Burada bir k繹pr羹 yapm覺lar, K繹pr羹n羹n ba覺nda bir karakol, Karakolda da 33 askerimiz var. Askerlerin ba覺nda 襤smail Haki adinda bir yedek tegmen. Yani ihtiyat Mulazim.

K繹pr羹ye Dersimliler bir bask覺n d羹zenliyor. Bask覺nda karakol yak覺l覺yor ve 33 askerimizde ehit ediliyor. 襤te bu olay Dersim isyan覺n覺n balamas覺d覺r. Atat羹rk olayla ilgileniyor ve ilgililere kesin talimat veriyor. "bu meseleyi k繹k羹nden hallediniz" diye.
Elaz覺’da o d繹nem Muffetii Umum-i Abdurahman Doan paa var.(2) Malatya Emniyet m羹d羹rl羹羹nden bir bu癟uk ay kadar 繹nce Ankara’ya tayin edilmitim. Vali 襤brahim Etem Ak覺nc覺, ovalye 癟eteci bir adam. Demirci efe ile birlikte kurtulus sava覺nda 癟ete kurmu biri. Vali vekalete ifre 癟ekmi. "emniyet m羹d羹r羹m Ankara’ya tayin edildi, biz Elaz覺a gidip Dersim harekat覺n覺 birlikte g繹rmek istiyoruz" diye. O zaman bu isyan olay覺 ile ilgili t羹rl羹 rivayetler var.

Uzatmayal覺m biz Ankara’dan m羹saade istihsal, vali Ak覺nc覺 ile birlikte Elaz覺'a var覺yoruz. M羹ffetii umumi Abdurrahman paan覺n misafiri oluyoruz. 襤steimizi kendisine anlat覺yoruz! Dersim harekat覺n覺 incelemek istiyoruz. Paa bize "iyi ki geldiniz, bende yarin orada bir mevkiye gideceim. Onbe g羹n once terc羹man arac覺l覺覺yla airetlerle konutum. Kendilerine airetlerin ba覺 olan kiileri teslim ederseniz harekat覺 durduraca覺z, bar覺 yapaca覺z dedim. Yar覺n da son g羹n. Gideceimiz mevki biraz tehlikeli. Ne olaca覺 belli olmaz. 襤sterseniz sizide alabilirim" dedi.

Yemek yedik. Zeytinyal覺 s覺cak bir yemek. Ben al覺k覺n deildim. Hastaland覺m. Ateim 38. Ama olay覺 ka癟覺rmak istemiyorum. Hasta hasta 繹nceden belirlenen harekat sahas覺na varmak i癟in yola 癟覺kt覺k. n羹m羹zde ve arkam覺zda birer kamyon. Biz ortaday覺z. Kamyonun birinde askerler var. Dierinde f覺r覺ndan yeni 癟覺km覺 s覺cak ekmekler. Yollar devriye dolu. Devriyeler mevzilenmi. Bu arada devriyeler bize ate a癟t覺. nlendi.

Gelecegimiz yere geldik. Y羹ksek bir yerden asa覺ya indik. 襤ndigimiz yere silahl覺 askerler dizildi. Abdurrahman Paa muhtemel bir pusuya kar覺 繹nlemler ald覺rm覺t覺. Benim yan覺mda fotoraf makinas覺 var. Bir s羹re bekledik. Ortalarda kimseler yok. Ba覺r覺p 癟a覺rd覺k bir terc羹man 癟覺kt覺 ortaya. Abdurrahman Paa:

-Geldiniz mi, dedi.
-Geldik, dediler.

Ortaya g繹s羹 bar覺 a癟覺k, uzun boylu levent adamlar 癟覺kt覺. Abdurrahman paa gelenlere 癟uvallarla ekmei da覺tt覺. A癟t覺lar. Hemen ekmekleri k覺r覺p yemee balad覺lar. Kalanlar覺 koyunlarina soktular. Paa onlara sordu:

-Listede yaz覺l覺 olanlar覺 getirecek misiniz?
-U癟 kii hari癟 on iki kiiyi getireceiz dediler.

Abdurrahman Paa: "olmaz" dedi. Onlar da son derece kararl覺 bir bi癟imde:
-Paam ne edek, olmazsa olmaz dediler.
Asiler dalara s覺覺nm覺lar. Bir mavzerle bir alay覺 durdurur. Paa onlara biraz sert: "Devletle ba edemezsiniz"! dedi. Ve ekledi.
-Ni癟in teslim etmiyorsunuz?
襤癟lerinden en uzun boylu olan覺 繹ne 癟覺kt覺:
-Bir kad覺n覺n tek kocas覺 olur. imdi siz h羹k羹metsiniz. Askeriniz var. Bug羹n buradas覺n覺z. unlar覺 size veririz, al覺r gidersiniz... Biz yarin yine onlar覺n eline kal覺r覺z. Bunlar, bu aalar bizim kulumuzu aittirler. Siz Dersim'e giremiyorsunuz. Jandarman覺z覺 sokam覺yorsunuz...

Abdurrahman Paa durdu. D羹羹ndu. Sonra terc羹mana unlar覺 s繹yledi:
-Ben Kastamonuluyum. Kastamonu’nun tarihini bilir misiniz? ehrin ortas覺nda bir nehir akar. Etraf birdenbire da gibi meyillenir. Vaktiyle bir taraf覺nda Kastlar, 繹te taraf覺nda tumanlar varm覺. ehri bunlar kurmu. Bunun i癟in "KASTUMAN" demiler. Kelime zamanla Kastamonu olmu. Sizin airetinizde bu gun "DEMENAN". Siz benim akrabams覺n覺z. Atalar覺m覺z bir yerde buluurlar. Yapmay覺n. Size onbe g羹n daha izin vereyim. Gidin ve onbeg羹n sonra bu listedekileri getirin" dedi

O listede Seyit R覺za da var. Ve teslim etmeyecekleri 羹癟 kisiden biri de Seyit R覺za. Bende bu olay覺n resimlerini 癟ektim. Erkan-i Harp, Kurmay Albay Neet bey, anakkale valisi olduumda, bu zat覺 anakkale gornizon kumandan覺 olarak buldum. Asilerle konumaktan d繹nd羹羹m羹zde Neat Albay bize: "Bu ileri hep Seyit R覺za yap覺yor, Seyit R覺za Peygamber s羹lalesinden deil. Kendisine Ku癟羹kken hastal覺k gelmis. Ailesine demiler ki, bunu kunda覺yla kiliseye g繹t羹r羹n b覺rak覺n, sabahleyin al覺n bir eyi kalmaz. (3) Denileni yapm覺lar. B覺rak覺p sabahleyin alm覺lar. Rivayete gore 癟ocuklar deimi". Neat Paa iddia ediyorki Seyit R覺za peygamber s羹lalesinden deil. Seyit R覺za b羹y羹m羹. eytan k繹pr羹s羹nu y覺km覺. Dini lider olmu. K羹rtlerin ba覺na ge癟mi. Dersim isyan覺n覺 idare ediyormu.

Bu olaylardan sonra Ankara’ya d繹nd羹m. Onbes g羹nl羹k ikinci m羹ddet bitmi, Abdurrahman Paaya listedekileri teslim etmemiler. Aradan aylar gecti. Seyit R覺za ve 癟evresi yakaland覺. Mahkemeleri s羹r羹yor. 襤ste bu s覺rada Ataturk Diyarbak覺r’daki yeni yap覺lan Singe癟 K繹pr羹s羹n羹 a癟maya gidecek. Elaz覺'a da gelecek karayoluyla Singe癟 k繹pr羹s羹ne ge癟ecek. Emniyet genel m羹d羹r羹 羹kr羹 S繹kmensuer bey bana diyordu ki "Atat羹rk Singe癟 K繹pr羹s羹n羹 a癟maya gidecek. Dersim harekati bitti. Beyaz donlu alt覺 bin doulu Elaz覺a dolmu. Atat羹rk’ten Seyit R覺za’n覺n hayat覺n覺 ba覺lamas覺n覺 isteyecekler. Buna meydan vermeyelim".

1937 y覺l覺nda resmi tatil g羹n羹 cumartesi 繹leden sonra, Atat羹rk pazartesi g羹n羹 Elaz覺'a gelecek. Bizden istenilen "as覺lacak as覺ls覺n" ve Atat羹rk'羹n kar覺s覺na beyaz donlular 癟覺kt覺覺 zaman i iten ge癟mi olsun. O d繹nemde Elaz覺 valisi efik Bey, Savc覺 Hatemi Senihi bey, Emniyet M羹d羹r羹 Serezli 襤brahim bey, Savc覺 yard覺mc覺s覺 arkada覺m, 羹kr羹 S繹kmensuer, "Emniyet Genel M羹d羹rl羹羹n羹n siyasi ubesinden, sivillerden istediini yan覺na al. Atat羹rk’羹n istasyondan halkevine kadar korunmas覺 da size ait" dedi. Bata Macar Mustafa olmak 羹zere alt覺 kii al覺p yola 癟覺kt覺m. Trenle Elaz覺a vard覺m. Emniyet M羹d羹r羹 襤brahim beye gittim. Savc覺 i癟in "kurald覺覺 bir ey yapmaz, m羹mkun deil " dedi.

Savc覺ya gittim. Durumu kendisine anlatt覺m. Bana bu konuda h羹k羹metten de ifre ald覺覺n覺, ama mahkemelerin cumartesi tatil olduunu, tatilde sonu癟 alman覺n m羹mk羹n olmad覺覺n覺 bildirdi. Ve ekledi. "ben de mahkemeleri etkileyemem". Oysaki biz Atat羹rk gelmeden 繹nce mahkemenin karar覺n覺 vermesini ve gereinin yap覺lmas覺n覺, Atat羹rk geldiinde Seyit R覺za meselesinin kapanm覺 olmas覺n覺 istiyorduk. Ben bunu halletmek i癟in h羹k羹met taraf覺ndan buraya g繹nderilmitim.

Savc覺 yard覺mc覺s覺 hukuktan s覺n覺f arkada覺m. Bana "sen valiye s繹yle, savc覺 gitsin, rapor als覺n. Ben senin istediini yapar覺m" dedi. Biz mahkemenin tatil g羹n羹 ilemesini ve al覺nacak sonucun infaz覺n覺 istiyorduk. Savc覺 rapor ald覺. Arkada覺m vekil olarak savc覺n覺n yerine ge癟ti.
Mahkeme hakiminin evine gittim. Gittiimde hakim mahkemenin ald覺覺 karar覺 evinde yaz覺yordu. Hakimle konutuk. Kendisi karar覺 daktiloya 癟ektirmekle meguldu. Devir CHP devri. Herkes 癟ekiniyor. Hakim bana: "Cumartesi mahkeme toplanmaz, ancak pazartesi g羹n羹 mahkemeyi toplar karar覺 veririz. Sal覺 g羹n羹 de idam huk羹mlerini yerine getiririz" dedi.

O zaman d繹rd羹nc羹 b繹lgede temyiz hakk覺 yoktu. Abdurrahman paa s覺k覺 y繹netim kumandan覺 olarak karar覺 tasdik edecek kii idi. O da "Yukar覺daki karar tasdik olunur" demi basm覺 bo ka覺da imzas覺n覺. Yukar覺ya "Abdurrahman Paan覺n idami" diye yazsan覺z kendisi idam edilirdi.
Hakime dedi ki: Bu dediiniz g羹n Atat羹rk geliyor. Maksat hasil olmuyor ki. Hakim "Bakaca bir ey yap覺lamaz" diyerek kestirdi att覺. Bende kendisine sordum:
-Sizin saat beten sonra davaya devam ettiiniz olmuyor mu?
-Oooo, 癟ok oluyor cevab覺n覺 verdi.
-Eee sonradan be saat ihlal ediyorsunuz da, batan be saat ihlal etseniz olmuyor mu? Yani pazar akam覺 sahurdan sonra mahkemeyi a癟ar覺z.
-Elektrikler kesiliyor dedi, hakim.
Ona 癟are bulduk. Otomobil farlar覺yla hapishaneyi ayd覺nlat覺r覺z. Halkevine l羹ksler koyar覺z.
Hakim bu defa :
Samiin yok , dedi
Ona da 癟are bulduk. Samiin de getiririz.
-Ka癟 kii as覺lacak?
-Onu karardan 繹nce soyleyemem dedi. Ama ekledi: "Savc覺 27 kiinin idam覺n覺 istedi".
-Biz ona g繹re mi haz覺rl覺覺m覺z覺 yapal覺m?
-Bilmem dedi.

Ceza infazi kanunu her as覺lan覺n ayr覺 bir yerde as覺lmas覺n覺, as覺lanlar覺n birbirini g繹rmemesini emrediyordu. Bu art覺 da yerine getirmeye 癟al覺t覺k. Her meydana d繹rt sehpa kurduk. Vali bir de 癟ingene cellat buldu. Gece 12:00 de hapishaneye gittik. Farlarla 癟evreyi ayd覺nlatt覺k Mahkemenin 72 san覺覺 vard覺.

BEN襤 ASMAYA MI GELD襤N襤Z?

San覺klar覺 ald覺k. Mahkemeye g繹t羹rd羹k. ingene de geldi. Adam ba覺na on lira istedi "Peki" dedik. San覺klar T羹rk癟e bilmiyor. Mahkeme karar覺 a癟覺klad覺. Yedi kii 繹l羹m cezas覺na 癟arpt覺r覺lm覺, san覺klardan baz覺lar覺 beraat etmi, baz覺lar覺 da 癟esitli hapis cezalar覺na 癟arpt覺r覺lm覺t覺. Kararlar okununca san覺klar ilk anda anlamad覺lar. 襤dam "tunne" diye bir velvele koptu. Biz Seyit R覺za'y覺 ald覺k. Otomobilde benimle polis m羹d羹r羹 襤brahim'in aras覺na oturdu. Jeep jandarma karakolunun yan覺ndaki meydanda durdu. Seyit R覺za Sehpalar覺 g繹runce durumu anlad覺.

-Asacaks覺n覺z; dedi ve bana d繹nd羹. "Sen Ankara’dan beni asmak i癟in mi geldin"? Bak覺t覺k. 襤lk kez idam edilecek bir insanla y羹z y羹ze geliyordum. Bana g羹ld羹.
Savc覺 namaz k覺l覺p k覺lmayaca覺n覺 sordu. 襤stemedi. Son s繹z羹n羹 sorduk.
-K覺rk liram ve saatim var. Oluma verirsiniz, dedi.
Bu s覺rada F覺nd覺k Haf覺z as覺l覺rken g繹rmesin diye pencerenin 繹n羹nde durdum.
F覺nd覺k Haf覺z'覺n idami bitti. Seyit R覺za’y覺 meydana 癟覺kard覺k. Hava souktu ve etrafta kimseler yoktu. Ama Seyit R覺za meydan insan doluymu gibi, sessizlie ve bolua hitabetti.

-Evladi Kerbelayimi, Be gunayimi, Ayibo Zulimo, Cinayeta. (Evlad-覺 Kerbelay覺z, g羹nahs覺z覺z, ay覺pt覺r, zul羹md羹r, cinayettir.) dedi. Benim t羹ylerim diken diken oldu. Bu yal覺 adam rap-rap y羹r羹d羹. ingeneyi itti. 襤pi boynuna ge癟irdi. Sandalyeye aya覺yla tekme vurdu. z覺 yapt覺.