Dersim Bayragi..
Sey Riza

Dersim jenosidini
Anma Gunu
Her Yil

12 Temmuz

baner

HEWA ALİY GIRMİ (SOXARİYE) varyant 1-2-3
Arker: Hawar Tornceng
i

HEWA ALİY GIRMİ (SOXARİYE)

Derheqa şare de ond qesey:
Hirıs u hşt de dewlete ke heku kena top, dıma j ve j weşnena mordemun weinıtu, bena erzena zere. Pılemoriye ra mordem dewlete roz ki venga Aliy Gırmı dan, weşnen Pılemoriye. Ey uza cn zere. Qeymaqam Pılemoriye ki cır dawa-vkiliye keno. Bado ke Aliy Gırmı verdan ra, Qumandar esker fino’ra dıme, rae de nano pıra, dano kistene.
Uşen Gırmı kuno’ra hfguretena bıra xo dıme. Roz ixbarci gerre ken, van "Xıd Al Isme ve ta mordemun xora ha Soxariye de Uşn Gırmı der." Nae sero, esker erzeno Soxariye ser. Soxariye, mazra de dewa Pılemoriye; Pardiya, gireday nahiya Pırdesuri ya. Xıd Al Isme ve mordemun xora son het Harşiye. Uza Uşn Gırmı de verva eskeri dan pro. Yan phoşti dan cı. Bado esker hrs ra kuno Soxariye, adır keno ver, vsneno. Tabi ke Uşn Gırmı era dest nkuno, vejino’ro ko. Endi dewlete r beno saredez. Qereqol Tosniye ra cendırmey dı mordemu ben, ey vera (hurndia deyde) pey dewe de kisen. Vato, goya "inu Uşn Gırmı r yardım kerdo".Ni mordemu ra j piy Sayir ma Uşen Pardiye; Xıdır biyo. Cıra Laz aliy Mursay, "Xıdır" vatne.
Van Uşn Gırmı na qewğa de xeyl eskeri kiseno. Bado 38 de ke surgın vejino, Gırmu son tslım ben. Uza ra ki surgın ğerbi ben. Na şare ki het bıra Aliy Gırmı Uşni ra Ali sero vajiya.

Hawar Torncengi


HEWA ALİY GIRMİ (SOXARİYE) –(varyant-1)

Ax, Aliy mı, bıray mı!
Tı ve heq bırayeni kena
Dina de derdo, de wax Aliy mı
Mı va bıra wayi!
Haq adır derdon dina wedaro
Vano: "Aşiren, bexte vaz.
Ali begi ve Uşni ra ke hek xo gırdne
Ordiy Urışi dina de namne.
Ezo sevetan to bıray ra
ıl da momıne bijerine, bıfetline
Wert des u dı aşirun Dsımı ra.
Heqa bırayeni zora
Koti ra biveni biyari tayis can tora?"
Vano: "Bıra tı meberve!
Sevetan mıra, piyo meberve!
ar ve ar laz to wes
Cıra j ke n, j vejino eng mıra!"
Sevetan to bıray ra ezo kewtu ra rae,
Ko ve ko Dsımı fetliyune
Axıri lemın bvetano bıra bıra!
Ax Aliy mı! Bıray mı!
Soxariye romerdiyo, bıvso cncniya tor
hik ve pıra niso, peyra sona şye
Mı va: "Gos ro mıne, tı b meso mrata qeza Pılemoriye
Zer qeza Pılemoriye de tabura het Bayburti,
Bıray mı, qaax taburiye.
Laz Khk ağay gerr ma kerdo, vato:
"Des u dı ten Heyderu ve Xıdır Ali ra
am şiy Soxariye, Gırmı meymaniye."
Mı va: "Nbo, nbo!
Bıra se bi, phoştia mı tora şikiye."
Vano: "Bıra, ez ke Pılemoriye nşiyne
Qeymaqam Pılemoriye dewr ar serriyo mar keno evqatiye."
Uşn bıra to vano: "Haq adır derdun dina wedaro!
Dırvtia mı seket gırday vi,
To Aliy bıray nawa kerde newiye"

Soxariye bıvso, bıra de hik ve pıra niso
De Heq kena, Aliy mı verde sono hniyo
Tı ra merdena xo ver mekuye,
Na dina de kes baqi nmaneno
Kerdena ke tor kerda,
Rew bo, hery bo o ki to dıma yoliyo.
Fek kamı ke creno, van:
"Xojiv Uşn Gırmı bo
hf bıra xo fetliyo, amo dest deyra criyo."
Bıra, tıra merdena xo ver mekuye,
mıleto ke naver bover ra merdo,
Tde seyid-olano, ver xo arno Kerbela, seyid biyo."

Vatoğ: Sayir Uşn Pardiye
Arker: Hawar Torncengi

 

HEWA ALİY GIRMİ (SOXARİYE) –(varyant-2)

Ya de wayi , wayi!
Bray mı, Aliy mı, biye, biye!
Heq adir wedaro! tor kerdi bbextiye.
Ya bıray mı, mı va mes olmaga Pilemoriye.
Aliy mı, lemı, lemı; tor biye maniye

De wayi, wayi!
Dest u p
a Aliy mı pey de giredayi.
Ax lemın!
Sungi kuy miyan bıray mıra!
Ax, de lemı! verde ilq peray.
To va “day!” To va “bıra!”
Phoşta to ke lew tode in biye.


Soxariya vsaiye persena,
Bıra mı, verde heniyo.
Xevera mın u kistene,
Ber bıray mı Uşni r
Vaz “mero, na zalımu dest mekuyo.
Ko Dersimi yo gırso, phano!
Tufang ho berzo pey phoştia ho!
Hf mı bijro!
Ko 've ko Dersimi, bıra bifeteliyo.

Ya Soxariya vsaiye persena,
Bıra mı bonu ra yana..yano
Damao vaz bıra Uşno
Meteris de nişto ro,
Tabur u alay de qewğa u ceng keno,
lemı, lemı.
Nat u dot ho niadano,
meteris bıray thalo;
Bıra ca naseno.
Heq adir Alay Qumandari wedaro.
Telegraf kerdo vsay Erzurumi,
Hona pey ra yindad (hewar) wazeno.

Lemın wayi...
Damao vaz bıra Uşno teyna ro.
Meteris de nişto ro, -Lemın lemın..wayi,wayi- herb keno.



Qese u Qeyde: Khan
Vatoğ:Yusuf Yıldız (Pılemoriye)
Arker: Hawar Torncengi



HEWA ALİY GIRMİ (SOXARİYE) –(varyant-3)

De bıra bıra, de Aliy mı, cigra mı, bıray mı
Ondra Soxariye verde sona şye
De bıray to korr bo, ardo eve xo deşti pişto tra
Tıdarek bıray xo diyo, rusno de ondra Pılemoriye
De vano, “Qomo ks lew mıde iniyo, eli biyari bırusni bıray xo dıme”
Vaji, “Oli keno, m’ro ondr merkez Pılemoriye,
N bıra ni yzbaşiy Pılemoriye dewr dı-r serriyo mar keno (dawa-) vekiliye
Tivar mrd Tırki ino, nun dine ve zoni serowo
Cısn dine ke usto ra – ra-nusto, cısn made qerezo
Ni teresu ra vejina bbextiye,
Dina de tı’ra nine dest mekuye.

De bıra bıra Aliy mı, ciger mı, bıray mı
Derd to mır zor kerdo, bıra Aliy mı
Heqo! Ez viyardno de khal u kokımiye
Vano, “Bıra ez endi tor nkenu bıraiye
Xo ko Dersimi sane, xor ko Dersimi ra bıfeteliye”
N vano, “Comerdi ke bojiy bıray to guret
Ez gereke hf bıray xo ve xo dest bıcri,
De bıra bıra eve khal u kokımiye”

De bıra, bıra, bıra!
Ez tor korr bi, tı şiya phoştia mıra
Aliy mı Heq bone ke phoştia mı şikiye
“N bıra tı ınayr kuna’ra merdena mı ver
ar laz to est, -Heq dina de esto- teqeze ke j vejino dust mıra”
Vano, “Ni zalimu şino ke do ar, kerdo bıray to
Comerdi ke arde hur, ez ki ken ar anu,
ken Khkıl Momud Ağayi, -Aliy mı- olmaga na Pırriye”


De bıra bıra, de Aliy mı, cigra mı, bıray mı
Ondra Soxariye verde sono hniyo
N bıra sodıro, tiji zereq do, dorm ma mesero, tıfong ma erjino,
Vosno pşiqero sarebırriyo
Bıra tı ınayr kuna’ra merdena mı ver!
Na teyna qırrkerdena ma niya, qırrkerdena Kırmanciya
Emır amo Anqara ra, testıq u imza biyo.
De bıra Aliy mı,
Laz Khkıl Momud ağay sebeb merdena tuyo
Roza hiryine de to dıma yoliyo.
De bıra mordemi dıma camerd qolaye mevazo
Laz Khkıl Momud ağay ığaş ke dısmeno,
To serao, to vera niyo.
Eke Pılemoriye de kutne dayra hukmati
Tı hn zonne ke –Bıra Aliy mı- Heq bo, dawa vekiliyo
Eke rey Dersimkhaniye cemat roniso
Cemato dorxi bıbo –Aliy mı-
Cemat tu u y laz Khkıl Momıd ağayi wert cematu de niyo.
De vano, “Bıra ez ı wele ve xoro keri!
Heqo na tharva bıraiye zora,
Heq naro vıreniya dar u kemeri.


Qese u Qeyde: Khan
Vatoğ: Bava Hesen, (na şare serra 1976 de, suka Aydini de qeyd biya)
Arker: Hawar Tornceng
i