Dersim Bayragi..
Sey Riza

Dersim jenosidini
Anma Gunu
Her Yil

12 Temmuz

baner

Vate Dergisi Sayi 1 1997Kaynak:Vate Dergisi
Sayi 1 yil 1997- Isvec
Sayfa:5-20
Munzur Cem
Roportaj: Meme Jele

Qeseykerdena Civrayle Heme Dund, dewa Heyder Kekliğe ra: "ROZE VE ROZE PE MA XAPİT, HATA KE MA QİR KERDME"
werezaye Seyd Hesen, ey xo est uwe ke biremo. i esto ke beşe nekerd, esker na pa kst. Peye con k ş meyt kas kerd ard lewe uwe, sare ci ra kerd, uwalo ke myane qatir ra wo, est o uwal; ma devam kerd.Tene ke mend ma zona ke Xide Heme Qiz k ksene. Ma ke hevikena şme, na ra k o guret
tene senkek ma ra fst dur, berd tolde, na pira kst. Sare dey k ze aye bn ci ra kerd, est uwal”.

 

Qeseykerdena Civrayle Heme Dund, dewa Heyder Kekliğe ra:
"ROZE VE ROZE PE MA XAPİT, HATA KE MA QİR KERDME" (i)

Seva apkerdiş amadekerdox:
Mnzr EM

I

1938 de esker ke amo vijyo ro sari Kye Jile ser, o ra tipya iyo ke byo, pyi mi ve maya
mi ra ma ri her tim qesiy kerdine. Eve kmekye vatena dne rya biye:

Seke esker ame kye Jele, ma ra vake "Milke sima texr keme". Heto zu ra nya vake, heto bn
ra k ila qaz (dara) fste ra ci, beika ma eve duye daye kerde şyaye, ne ro kaxite ser, terkit ş.
Tav wendena ma na, ma hen zoneme ke kaxita tapu ya, ya k yede heneno bn o. Deme ra
tepya reyna amey, na ra k vake "End na ra dime dewlete sima ra ye nevana, byare ekone xo
teslm kere". Na qes ra dime ma eke xo day are berd teslm kerd. Ma tam 70 eke kerde top,
berde sare Jele de teslme Qumendare Alayye kerde. Name e qumendar Momin b. Momin Beg
vajyene ci ra. Tav mane na qes o nyo ke dewone Heyder tedne hen kerd. Taye b ke eke xo
qe bine ra teslm nekerd. Taye b ke tede ne, werte ra taye ek day.

Na mesel ra dime, di-hre roj ke werte ra verd ra, esker reyna ame. Ma pers kerd ma va "Na
ra iwa wo?". Dot ra ma ra va "Naza mintiqa memnu ya, sima gere naza terk kere, sere bover deste
Al. Herkes şero lewe nas dostone xo".

Naye ser o sar werte xo de hen na hre, nat-dot ra vake "Na nya beno, nebeno", peye con
k vake: "Beno beno, roza ke ma eke xo teslm kerd, a roze ra kare ma qedyo. Rinde a wa ke ma
xo re şme."

Ma dewa xo terk kerde, terkitme şme bovere em, lewe nasone xo. Dorme ma ra taye
mazrone bn k hen kerd. Ma şme Vankug, uza warey viraşt, kewtme ci, te de vinetme. Uza, e
vistewre mi (e Alejv) des didiye Mihemed (2) day Miste Kalalı, vake: "Ma qirkerdene mede."

(1) Mordemo ke Civrayl de qesey kerdo seva na rportajı veng gureto band Meme Zele wo. Mnzr
em k na qeseykerdiş nusno seva apkerdiş kerdo hazir.

(2) Des didiye Mihemed Seva kewrayen na eku k vajno. Waxto ke mordeme wast ke juye bn de
bibo kewra, ya 12 quris ya k 12 pare mom dano ci. Naye ra "Des didiye Mihemed" vajno. Mordem
gere naye k vazo: Momya ke naza de vajna, momya safe nya, pa ya k lawo momin o ke seva jyar
dyar fine ra ci ye ila vesnene, u yo. La pa birnene, ci ra 12 par ene.

ike Mist muxtar b, qese dey lewe dewlete de pere kerdene.

Roze di cendermey vejyay amey vake "Muxtar, sare Heyderon o ke ta r' o top ke, tey qesey
keme".

Mist ma kerdme top, ardme peser, cenderm vake "Simaye ke Heyder ra ame ta, sima
bere, ma şme Mazgerd; dewlete uza milk dana sima". Ma 70 mordem kewtme ra e di esker ver,
şme. i esto ke zerre mi rehet neb. Şikede girs kewtv mi zerre. Eke taye ca şme, mi va:

-Birayene!

Vake:

-ik o?

Miva:

-Na mesele, mesele milkdayene nyo. Ne ma bene qir kene. Nyade, nayne şifte eke ma
guret, uza ra vake "bar kere sere", ma hen k kerd. Na ra k vane ke "milk dame sima". Na qese,
qesede rast neoseno. Ne ma qir kene. Bere tifong na di cenderm dest ra bijerme, biremme
şme kow. Kow ra sire vindme, hala peye con k se beno.

Mi ke nya va, Rosnage ra Ale Momide ewdere b, xaftela zirye gine piro, vake:

-Pe milet bixapne, bide qirkerdene! Nika na dewlete a ma qir kero? Ma se kerdo?

Na qes ra tepya kes nejdye remayş neb, eve o tre ma berdme Mazgerd. Eke şme uza, ma
nyada ke hermete lazeke no ro xo doş, di xizik kerd herme xo ra, cor de ena. Eke ma dme, ma
de nyada nyada, vake:

-Guweye, ede maya xo ne! Ame milk ene. Demen han ye haza qir kerde!

Aye de mi dest na pira, mordeme ke ma pyar me dne ra kifır kerd. Mi va:

-Mi sima ra va, sima gos ro mi nena, Meke va ma tedne zu raye de qir kerene.

Hemede Alxan k kifir kerd. Fikre dey k ze ye mi b.

Uza ra ma kerdme rast, berdme nejdye adira eskerya. Uza ma nyada ke eskere boyna
kuno adire, vejno tever, berbeno.

Werte ma de teyna Ap Seydalye Mist zone tirk zonene. Ma va;

-Ap Mistefa hala ci ra pers ke, o qey berbeno? Sevev ik o?

Ap Seydal pers kerd, esken vake ke:

-Ez xo re ne, sima re berben. Eke gos nane ro mi qe mevinde, Celal Bayar ha wo amo adire
der o, xo ci rasne pers kere, hala reye heqa sima de fkrexo itury, se vano; sola sima bimisene.

Na qes ra dime ma uştme ra, pero pya bme ra raşthete adire ser şme. Hama aye de Celal
Bayar b tever, eve hala-halaye nşt ro cpe xo, vor de, heteJ&rpet ser terkit ş. Ma ra k qe ye
nevake. Tav eke meşyene k, neverdene ke ma nejdye adire bme.

Ma hurendya xo de vinetme, eskero ke ma de qesey kerdo, 6 k boyna kuno adire, vejno.
Mexsete xo u yo ke hala reye telefon amo, neamo, seva ma qeraro ke amo cidayene, ey bimisone.
Peniye de reyna vejya, ma nyada ke tepya berbeno. Seydalye Mist pers kerd vake:

-ik o, i ra berbena?

Esker dot ra cuwav da vake:

-Ez sima ra vaj k beno, mevaj k beno. Telefon ame, sima qir kene. Telefon de vato "Pl qiz,
kam ke kewt ra sima dest qir kerene".

O werte de esker batanyay fst ra, taye pare non ard, ser o kerd ro. Naye ser o omid kewt
zerre taye mordem, ne vake "Ha ye non dane ma, beno ke ma qir mekere".

Tayne k vake ke: "Nono ke byo kufkin ey ane dane ma. Eve dey pe ma xapnene."

O werte de ma nyada ke eskero ke seva ma berbeno, o k uza r' o. Naye ser o ma werte xo de
qesey kerd, ma vat "Ne itur bibo ma qir kene. Qe ke ne hona ke nemerdme, pere zerne ke ma
ser o ye, ne vejme, werte peşkre keme, na xort dme".

Ma itur ke qesey kerdo hen kerd, hama esker perey neguret. Merdena ma zof dez dene ci,
uzay ser o k neguretene.

Tene mend, esker reyna vejyay. Na ra k ma didi-didi pera gre dayme. Deste ma zof p gre
day. Ez ve biraye mi Wel ra zuvin ra greday bme.

Şeyde Ale Misti yo ke Tirk zoneno, o k peye reze de lewe esker der o. Ma ke ameyme hen
ser, ma nyada ke o eskere ma ha wo uza vineto. Ma ameyme ke uwe burme, ey neverda. Eke
neverda ma qaryayme, ci ra heredyayme. Ma vake "Ma hen zona ke no mordemede rind o, hama
hen nyo. No k ze aye bnon o. To nedyo, neverdano ke xo re gepe uwe k burme".

Neverdayene re neverda, hama nezoneme ke inay ser o hen kerd. Ma ke hen ra verdme ra,
mordemo ke pey der o Tirk zoneno, esker ş lewe dey ci ra ye vake. Reyna ke esker dey ra vano
ke: "Apo, mi neverda uwe bure, sebebe xo esto. Hezre Usen k Kerbela de ke şeht kerd, uwe ci
nede. Sima ke uwe bure k mirene, mewere k mirene. Uwe mewere ke ze des di mam şeht
bene."

Eke na qese heşyayme pe, ma va 'Temam, Heq raj bo, vatena xo rast a".

Ma eve o tre berdme Kerte Mazgerd, uza sanayme telewe hama qe waxt raneverd, veng
kewt ra maknel, dot ra nay ve ma ra.

Na ra o werte de mi deste xo kerdv sist. itur ke veng kewt ra tifong, mordeme ma dot ra
tepey de ginay waro, mi deste xo la ra ont mi va:

-BiraWel,ezvozdan.

Ey vake: -Beşe kena kard berze ra na la, ez k destone xo ci ra raxelesnne.

Mi kard este ra la, hama aye de gine ro dey, o gina waro.

Mi dest est ra ci, i esto ke ey neverda, vake:

-Vozde, ti k ginena ro ci.

Ez nevinet, mi biraye xo hen dirvetin ca verda vozda.

itur ke mi vozda, mi ferq kerd ke pey ra z boyna nano mi ra. Erzeno, pilesneno mi ro; ez
ginen waro, hama nevinden remen; reyna erzeno, ez reyna ginen waro, reyna urzen ra vozdan.
Ge fosa mi sona, ge kinceda min a bne. Aye peyen ke ne mi ra, mi texmn kerd ke esker nyo,
mls o. ike nefes ro mi bimav, neverdene ke ez imone xo wekerne. Mi nyada ke ez beşe
neken xo ci ra raxelesnne, birre lewe raye de rast ame, mi vozda, ez kewtne werte dey.

Eke eve o tre tene şyne, mi nyada gon rişya. Mi gon teqv kerde, dirvetin d. Biraye mino
bn Bira b. Qersune ginav ro herme, herme sikiv.

Eke qesa raste vajne, dewlete hen roze ve roze pe ma xapit, hata ke ma qir kerdme.

O ra dime bme rastı hata VileVankug pya şme. Uza, areyede xirave esto, kewtme o areye,
te de vinetme.

Roz ke ş ko ro b tar, mi va:

-Bira!

Ey vake:

-ivawo?

Mi va: -Ti ta na areye de vinde, ez son ew. Hona ke Miste Kalalı peneheşyo ke ma qir
kerdme, beşe ken sola domon biremnne. Mist bizono ke mordeme ma qir kerde, end ye ra
neterseno, kuno ra ma ser, domone ke pey de mende ne k o dano kstene.

Na qes ra dime k kewt ra raye, şyne nejdye war. Asme esta, roşt ya. Domone ma ye ke
Heyder ra ame, kerde mereke, ser o ever klit kerdo. Cen mereke ser o merredye ra, biraye
Miste muxtar Usive Kalal k uye xo gureto Iewe de novet ceno.

Ware e wistewre mi raye ser o wo, cer o şyne uza. e vistewre mi ra "e Ale jv" vajno.

Ey ez dyne, hama nas nekerd Naye ser o veng da vake:

-Beşe kewray, ha wo biraye to ame, tene toraq ve non ra ci de va mevindo, bi terkno şero.

Besa ke vano k cenka min a.

Ez nevinet kewt zerre war. Seke aye ez dyne, mi va:

-Vaze "biraye min o", qale mi meke!

Usiv pers kerd vake: Kam o?

Aye vake: Biraye min o.

Tene mend, xaftela Bira k vejya ame.

Aye de Usive Kalal vake: Ne to va biraye min o, ha wo juyo bn ame.

Nya na qese vat o ra dime k vejya ame. Eke ame ma dme k pers kerd vake:

-Ne[e]roseb?

Ma va: -Ma qir kerdme.

Vake:-Kotqirkerd?

Ma va: -Kerte Mazgerd de.

O sire de biraye mi ust ra, vake:

-Bojye mi dirvetin o.

b ra rast. Ey k vake ke:

-So so. Mevinde so, nika ke Mist ame to ceno beno. Ti ya ve xo gever bya. Kata sona so.

-Kam hen vano?

-Usive Kalal.

-Mistefa uza nyo, kotyo? Zerre de heıvn der o?

Na ekuy ra dime Bira ust ra terkit ş. O ke ş, ez amne sere bon, lewe Usive Kalal. Mi va:

-Usiv!

-Ey vake:

-Vaze!

Mi va: -Mi Duldila Hezrete El gureta amne ginne vere lingne to ro. Laze min e pl bya
bide mi, domonone min e bn va qir kere. Qe ke ne lazeke mino pl va bixeleşyone. Ez zonen ke
sima seveta na or biz ma qir kene. Mi xatire Duzgin (3) sane!

Vake: -Ne! Laze xo dan, e to oncya nedan. Sona so, nesona venga Mist dan, Mist to beno Pax,
dano ra qereqol dest.

Mi ke Usive Kalal de are ned, ez ustne ra, byne rast şyne. Hama dur nekewt, vinet.
Taye ra dime asme şye ko ro, mi texmn kerd ke tede şye hewn ra. Ez peyser şyne, pencere
mereke ra kewtne zerre. Zerre tip-tar yo. Domone hete ma tede te der e, kewte tevirare, erjye
peser hewn der e. Mi deste xo wene de fetelna, na rye domon ra, kontrol kerd, peniye de laze
xo nas kerd. Ez nevinet mi guret, dewe ra byne tever, şyne kewt kerre (4) kemere, te de
vinetne.

Ma beşe nekerd ke zede şme, dur kme. ike pesewe wa, tar yo, ma k xam me, a mintiqa
nas nekeme. Mi Hemed guret uza vinetne.

B roz, sare dewe hesar b, ziray vake:

-Heme Zeng laze xo gureto berdo! Axme be sola sima bivenene!

Axme b, zede raneverd, xaftela xorte ede lewe ma de vejya. Pere-mere lewe mi de no,

(3) Duzgin, Kye Duzgin yo ke jyare wa.

(4) Kerre kemeri: Kemer de eskefto (şikefto) qiskek.

hama onrya k mi seke o d, deste xo berd ceve xo, mi va:

-Ero venge xo meke, zerne na wo lewe mi der o, dan to.

Fikre mi k a wo ke reye bero lewe mi, dest ro gle n, bixenekn. i esto ke o neame lewe mi,
zira vake:

-Bere, na wo ta bine kemer der o!

Tene ra dime, vejyay amey. Miste Kalalı k tey o. End deste mi gre day, lazek k fst ra mi
dime, şme dewe, e Kalalı. Uza vere con de pul ra nştme ro, Miste Kalal reyna vejya, mi nyada
ke dimede torzen dest der o. itur ke ame lewe mi, eve e dime torzen werte berikone mi de da

piro, vake:

-Mi de qafıka pye p naye! ik o byo heso dirvetin, eno ke na milet bro.

Eke hen kerd, lazek virare fste qorre mi ra, berba. Na ra b lazek ro kas kerd, mi ra fst dur.
Hem hen kerd hem k vake:

-Mi de qafika pye p naye! Byo wayre p.

Naye ser o mi veng fst ra xo, mi va:

-Misto!

Veng nekerd.

Miva:

-Nyade, ne k crane tu ye. Deste mi rake, ez ve to ra zuvin ceme, xora ke to da mi ro, qetle mi
to re helal bo. Eke mi da to ro k, mi na de aste Murte biraye to!

Mi ke hen va, reyna werte berikone mi de eve o dar da piro.

Aye de biraye mi Bira k ard. Herme ma vet tero, deste ma ğreday, ma fştme ra raya Qereqole
Pax. Raye ser o ola Cemed vajna caye esto, uza di xortek raste ma amey. ne pers kerd vake:

-Mistefa, nayne kata bena?

Mist va:

-Ben Pax. Mordeme nayne ye bn Kerte Mazgerd de qir kerde, ne reme, xeleşye, ben teslme

qereqol ken.

ne va:

-Kotraye?

Mist va:

-e Heme Use Nexse ra ye.

Kortvake:

-Nya meke, guna wa. Nne a bena teslm kena, dana qirkerdene? Naza di tifong berze, vaze
"remay, mi na pira, hama era ci nefiste". Xora ci ra zu k na wo dirvetin o, kewto hale merdene."

Mist qewul nekerd.

Aye de mi xort ra pers kerd, mi va:

-Birayene, sima kot ra ye?

Juy vake:

-Ez Gome Muş ra laze Pite Mile Usen y, no k Vile Kas ra Momide Miste Kal yo."

Na ra k mi xort ra va:

-Birayene, na kutik ra minete mekere. Male ma, ye ma wo bn ike byo ma do are ardo lewe
nayne. Ma ke ameyme qirkerdene, nayne re maneno. Seveta e di biz ra ne ma dane qirkerdene.
Nayne ra minete mekere.

Mist ma fştme ra raye berdme; e di xort k uza nşt ro, ma dime nyada, hata ke şme
kewtme tolde.

Eve o tre ma berdme Pax. Mudire Nahya ke ma dme, pers kerd vake:

-Mistefa, ne kam ye?

Ey vake:

-Laze Al Hemed ve Biray ra ye. Aye bn Kerte Mazgerd de qir kerde, ne werte ra reme, kewt
ra mi dest, mi guret ard.

Seke na qese nya hesna, Mudir xeleşya ra paskule de piro, ci ra qesey vat, vake:

-Hero laze heri! Ero siro ke Hermen qir kerd, vverte sima de e xeleşyay. Ma ti aye mevaze, qa
ne k mordeme sima ye. Dne sima ju yo. To gurete arde, ez nayne werte na esker de se biker,
itur raverdne? Ne gere itur bkeleşyene?

Qil ra Usen k lewe der o. Usen Yeşl. Qil, lewe Kye Duzgin de dewe ya.

Tene ke verd ra, Mist wast ke end şero, hama hona ke tever nebyo neşyo, ame lewe ma,
xapa ke deste ma pe gre de, a kerde ra ke tey bero. itur ke hen kerd, Mudire Nahya ust ra,
reyna da piro, vake:

-Qemşe xape nebena? A xape k ci re zede venena, hen nyo?"

Mist terkit ş, ma k berdme tever, vere des de nsaynayme ro. Esker ma ra dot, Dere Xag
de maknel saz kerde, qe venge xo nebirrno, zingezinge wa. Pl-qiz, cen-cuwamerd, saro ke e
dorm de kewto ra dest, ane, boyna tepey de qir kene (5).

Bojye Biray şkyo, beşe nekeno ke cixara k dekero. Usen Kili uza nahya de katv o; eno-
sono, deqe de reye cixara pseno, nano fek ra, tepya sono. Ma heto zu ra k boyna ci ra pers keme
vame "Kewra Use, vatena to ik a, ne ma qir kene?".

O vano "Esker nika ke amey, sima bene haza, dere; di sungy sanene sima. Ma kstena sima

(5) Saro ke uza byo, mesele zoneno, vatena nan ra gore a roze, uza pl qiz nejdye hezar kes amo
kstenede i esto?".

Eve o tre roze verde ra, b verva son. Esker boyna eno, sono zerre de werdene weno. Ma k
poştya xo sana des, hona hen vinete yme. Eskere, ma ra nejd sung kerdo gile tifong ra, ronsto.
Mi Biray ra va:

-Zerre mi neceno ez to ra vaj "vozde", hama ez vozdan. Teke virene ke ne mi ra sane mi, sane
mi, eke xora mi nesane k beno ke ser bbceleşne.

Esas ke mordem raste vazo, ez beşe ken ke tifong dest ra bijer, hama oncya k cesaret neken.
Heto zu ra reye byne dirvetin, heto bn ra k esker gene o, pileşno mi ro, aye bn ene mi ksene.

O werte de ez xil byne, mi vozda. Pey ra ne mi ra, hama ero mi negine. Teka bne este,
oncya ero mi negine. Peyser cerne ra, mi nyada ke Bira mi dime wo; o k vozdano, hama deste
xu yo bn k sanno ra. Qersune gina ro ci, o k sikit o. Ma, eve o tre dze Pax de vozda. Esker
vvazeno ke ma dime bero, Mudir neverdano. Vano:

-Hale dne na wo oseno. itur bibo, nexeleşne. Mekere va sere, kot ke ginay waro.

O werte de qersune gine kemere ro, parede kemere perra, gina qineste mi ro. Qorr ro mi
cerya, b kung, b merde.

Ma eve o tre şme nejdye bone Xide Ale Qol. Uza tene birr esto, kewtme ci, te de vinetme.
Ma va "Kora ke esker ame, ma veneno, eke neame k some xeleşme".

Lel kewt de, ma şme e Xidir. Zerre ma taşno ra. Cenka kokime ma re tse do ard, ma doye
xo simit. Cenkevake:

-Urze ra sere! Nika milet sima veneno, rwale sima ra ma k vesnene.

Ma uştme ra, em ra verdme ra, vişayme bover, şme.

Reyna a roza ke ma berdme Pax, roze o ra tepya Miste Kalalı sono Qereqole Pax, uza vano

ke:

-Cuwamerd Kerte Mazgerd de qir kerde, cen ve domon ra ha ye uza r' e. Meste e k kune
ra kow, bene eşqyay. Bere nayne k qir kere.

Uza Qereqol de di esker dane ci, kuno ra ver, beno dewe.

II

Nara heto bn rakı, roza kepyimive HiyderonibnmherdeKerte Mazgerd, uzasani
aersun ver, a roze yopiy de, Vankug de amo ceny domon sare, maya mi dey ser o
nya vatine:

Cuwamerd ke dav are berd, xevere bye viiaye vake: "Fermane Al amo, Al k qir kene".
Naye ser o ma ve sare Vankug ra pya remayme, dewe ra kewtme dur, ma xo dard we. Ma şme
cor, serenya dewe, uza kevvtme werte bini. Zede waxt raneverd, xevera newye ame vake "Fermane

Al neamo, dne re qirkerdene na. Demen ve Heyder ra ke kata şye era dime kuye, pe bijere,
byare".

Naye ser o zafere sare Vankug, peser ceray ra, amey ewone xo. O ra tepya k tepya axme b,
ma kerdme top, dewe de ardme peser. Cenka ape to Biray domone xo guretv remav. Cenya
xale to Ivrayrn (6) k oncya domone xo smet ve Usen ra guretv remav. Ez k, sare ma wo ke
Dere Vankug de qir kerdv, bine dne de xeleşyne. Ez ke bine meyt ra vejyne, Miste Kalalı
wast ke mi biksone, sare a dewe ra juy vake: "Nana pira se kena? Fsege daye re hefe wa. A wa
heştay ca de bya dirvetine, sona caye ginena waro, mirena. Ti a tifong nana daye ra?"

III

Na ra ıvayeda mi esta, namexo Findiae ıva. Findiae, maya mi ra nya. Pye mi şifte xala
mi (ıvaya maya mi) de zeıvejyaye byo, Findiae a xala mi ra ıva. Siro ke xala
mi kuna ra,
Findiae ena dna; o sire de mirena. Yani dixazkanye de mirena.

Heyder siro ke deıve xo terk kerd, ş bover, ape mi Wel terkit ş uxure, leıve Silu Axay.
Findiaa ıvaya mi k leıve dey de mende. Eke e Silu Axay bene qir kene, e k uza bene; hama
esker ci ra ye nevano, xeleşne.

Cenya xale mi Usen ve maya Xidire Biray (cenya Biray) sanene ci me Kortu, sone e
Fere Hese Usiv. Fer ve xale mi Usen (Usenejv) ra misayv bye Na ra laze xale mi Xidir
ismet ve Usen ra k tey r' e. Maya mi k hen eve e dirvetonexo terknefta ena xo rasnena Kortu.
Tide pya uza zuvin veneni.

Misayvixali mi Fer, domon ve hertnet ra ceno, ano Gerreke i ve Murti Ali Uş, vi
MurteMi Uş kpeseıve ne ceno ano Kemeri Nergz, vano 'Naza vinderi, ez meste son de in,
sima em ra vişnen bover". Roza bne waxto ke vato, o waxtde eno, emiSeydxan ra visneno
bover, beno beti Demen Heyder. A mintiqa de emiXarge ra emiSiydxan k vajno.
Uza, peyi qereqol ra vyarneno ra, beno ve Deri Roj.

IV

Naye ra tipya yo ke byo, pye mi o k nya qesiy kerdine:

Ez ve biraye xo Biray ra ke vişyayme bovere em, Demenone ke kow ra ye, teslim nebiye,
terkitme şme ma e d. Biraye mi Bira halede zof xiravin der o. Deste xo hurdemena k dirvetin e.
Ez k qaryne, qarise ci neben.

Ez hen r ser viroşyav ro, vinete byne, mi nyada ke juy vake: "La lawo, xatire Mihemed
sane, no na wo lewe sima de merd, meleme tuwaye byare pira kere!"

(6) Cenya vrayme Jv, yane maya smet Usen Demeniz? ya, dewa xo k Kurvak o. A dewe ra, e Same
Saverd ra wa.

Mi ke veng hesna, mi xo ama nyada ke Al Axawo Demeniz o. Al Axaye Arekye. Na vatene ra
tepya demen tene rono teze ard, kerd dirvetone Biray ra.

O werte de di-hre domon peyser amey, vake: "Hre cen ha ye ame ha dot. E di ten domone
xo este, e hreyne ne. Cenka ke domon lewe de ne, dirvetin a."

Aye de neqetye mi zerre, mi zona ke e hremena ye. Domone mi qir kerde, coka lewe cenka
mi de kes no.

Nevinetme, ma domon rusnay; ş, guret ard. Ma nyada ke rastı k seke ma texmn kerdo,
mesele henen o. Juye cenya xale mi Ivraym (ve Jv) ya, juye cenya Biray a, juye k cenka min
a.End uza ko ra, lewe e sar de vinetme.

Ma uza mendene re mendme, hama zof tenge de bme. Bon neb. Werdene gegane qedyene.
Serd b. Ma roze naza roze haza mendene. Rew rew k esken de dene pero.

Roze, bine dest ra, Al ra xevere ame ke esker hazirya xo kerda temame, erzeno ma ser. Ma
ke na xevere gurete, ma mecbur mendme hurendya xo vurrne ra; hete Dere ksor ser şme,
kewtme Kye Ezz Evdal. Vore zof a, pk xedev o.

Mi linge to kerd pistuno ju, sare to kerd pistuno bn, Findiqe k kerde uwal, ne ro xo poşt.

Raye ra ma ke kewtme vere Xarne Ezz Evdal, Findiqe vake "Ez byne kunge". Mi nyada ke
ci ra veng nevejno. Serd o, uzay ser o hen bya. Mi mordeme kerd temey, ave rusna virenya mal,
mi va so, Hemede Civrayl (Heme Cive Kej) ra vaze hal-mezal nya r' o, Finde bya kunge, mirena.

O ş, ma k mal dime some. Duman o, tuwa belu nebeno, honde ke rece ra some. Heto zu ra
k boyna voreno. Eke mordem raste vazo, betereda Heq ya. Reye ma nyada ke virenya ma de
veng eno, qesey kene. Şme ke vere kemere de eskefte esto, uza ma ra ave warey virajye, hona
pay ra ye, tuwa pe nebyo. Ma nyada ke mal kerdo e war, zerre byo germ.

Vake: "Aye ke bye germ sere virenya mal, aye tever va bere zerre, xo germ kere!"

Ma şme zerre eskeft. Uza Hemede Civrayl va:

-Se bikerme Findiqe?

Mi va:

-Serd ver na wa mirena, se kena ti zonena.

Vake:

-Kewra, ez bize sare birnen, ma zerre keme ra, Findiqe k keme werte orxan, kemer saneme
dorme. A ke hesar bye, bena vesane, zerre bize ra vozd kas kena wena. Meste sodir eke xora
esker neame nazay neguret, ez en Findiqe ben. Qe tuwaye nebeno, meterse.

Eke hen va, ime mi b pirce hesr, ez berbne mi va:

-Kewra, ca neverdan. Ez tey an. Tey an, eke mirena k raye ra bimiro.

Oncane mi der o, mi kerdo poşt. Mi o oran kerd ra, eneke kerde werte, o ra dime k fste
uwal, kerde poşt. Ma ke taye ca şme, Findiqe vake:

-Germ o.

Mi uşre de qafıke ro, mi va:

-Ne [e] re ma to va "serd o", heve mend ma to caverdme. Na ra k germ o?

Ma şme dyare Kerte Dol Bavay. itur ke kewtme dyar, ne di tifong est. Ma nyada ke cer
dere de k tepya di tifong erjyay. Eve o tre parola de zuvin.

Mi şme dere ke eskeft o. Kol arde ne ta, zerre germ o. Mal sare birrna, ma none xo werd,
bme germ.

Hemede Civrayl cera ra Kye Jele ser vake:

-Ya Jele! Sikire mi ve to bo ke ma wes ameyme. Zu Finde tenge de bye, a k ma tey arde.

A şerre zimiston ksor de mendme. Avaşyone hete Dewa Ple ra Seyd Hesen k lewe ma de
b. Eke amnon verd ra payz ame, Seyd Hesen vake:

-Kewra Hemed, e Use Nexse ra ti, e Hemede Torne Hesen ra k ez xeleşyne. Ma doste p
kalikon me. Be ta lewe ma, dare ma esto, ma na zimist telewe de vinderme. N esto, ma soy-
moy kerde huşk. Pya dare keme.

Mi Demen ra va, ne vake: "Ya kewra Hemed. Di serr yo ma pyar me. Esmer k lewe dey de
vinde. Tuwa nebeno."

Na qes ra dime end ma şme uza.

Werte Seyd Hesen Heyder zof rind b, zuvin ra hes kerdene.

Xide Heme Qiz yo heyderiz, vverezaye Seyd Hesen ve hermete ra k lewe ma der e.

Eve o tre kewtme usar. Ke usar ame, Seyd Hesen werezaye xo ra vake:

-Hala be reye so dohem werte Demen, kam merdo kam wes o, esker esto no bimise be.

Ey vake:

-Ez neson.

Mordeme ma Xide Heme Qiz ra va, o k dust de vejya vake:

-Ez neson.

Miva:

-Kewra, ez son. Xora Demen kewte ra mi vr, reye son-yen.

Qewil nekerd, vake:

-Ti zor xeleşya, mi ti arda ta ke raw ra birrusn.

Miva:

-Tuwa nebeno. E belkya raye tever nekene, hama ez zonen.

End mi xo kerd hazir, sana ve raye. Ez vejyne ro ser, şyne Eskeftne Dere Arekye; mi uza
Demen d. Tavı Demenone ke ez van, naye ke teslim nebye kow ra ye, ye. A sewe lewe dne
de mend, ma qesey kerd; mi re bizike pote, kerde ve peşkra mi; mi gurete roza bne kewt ra
raye, tepya sana ve ko.

Vejyne ro ser, mi nyada ke bono ke ma ve Seyd Hesen ra te der me du keno. Mi xo ve xo
va "Adiro girs kerdo we, duye dey o".

i esto ke ez amne bon, mi nyada ke kes no. Bon fste ra ci, vesene. Ez eve merax peyser
cerne ra, tepya orojya koy ro vejyne ro ser, na ra k devacer, Dere Vartnge de şyne. Pesewe
wa, zilomote wa, ime mi nevenene. Sat rey ke b caye de xiz ben ya k gir ben son cer, hata vejn
reyna en raye ser ke nefes mi de nemaneno.

Eve o tre ez amne Vartnge. A mintiqa k tepya mintiqa memnu ya. Dew tede kerde tol,
vesne; her ca ssiz o. Mixar eskeft de beno ke mordem bibe, e k tawa neosene. Mi uza tene
vas nit, vere des de di-[h]re textey sanay telewe, o vas kerd ra ser, xo re kewtne bine, te de
vinet. Serd o. Adir no.

Reyna ke mordeme Vacixe de teslm byo, uza eskerya ra vato ke: "Lewe Seyd Hesen de
cenke esta, sima ke aye dane mi, ez caye Seyd Hesen sima ra van, sima ben e dey ser."
Tav dewleta Tirk k xora ero xevereda nyanene pna. Naye ra gre k qumendar eve ef qewil

keno.

O ra dime o mordem kuno ra esken ver ano. Pesewe dorme bon birrnene. Seyd Hese sodir
beno tever, seke eno vere ever, vane: "Teslm be!"

Seyd Hesen piren-tuman ver ra byo. Peyser cero ra, di dizmey este xo vile, tifong kerdo ra
derg, no esken ra, xo no ro sirnşer de, terkito şyo.

V

Maya mi na meseli ser o nya vatene:

Seyd Hesen ke ş cenye k dima bye tever. i esto ke seke ever kerd ra, boj de gine ro ci,
ere ra zerre. Zerre de k di davaney di tifong este, newazeme ke era esker dest kuyene. Ma
fetelnay-nefetelnay ke beşe nekerd tifong wedarme. Keme lozine, uza de k nevindene. Penye
de, e di davaney ma kerd servere sere ever ver ra, hama tifong meydan de mend.

O werte de tever ra veng da vake:

-Teslm be! Vejye tever! Teslm nebene ma sima vesneme, qir keme!

Ma mecbur mendme teslm bme. Ma ke ameyme tever, Seyd Hesen boyna tifong estene.

Na ra k werezaye Seyd Hesen ra vake:

-Venga xale xo de, vaze tifong esker ra meno, bero teslm bone. Eke hen nekeno, simaye ke
naza ma dest der e, qir keme!

Werezay, Seyd Hesen ra qese dne vatı. Naye ser o Seyd Hesen vake:

-Teslime dne neben, hama tifong birnen, end neerzen!

O ra tepya ma fştme ra raye berdme.

Ma ke taye ca şme, kewtme vere em, ma nyada ke cayede zof teng de dare hen esto em
ser. Ma xo o dar ra kas kerd, şme. Esker yardim kerd, ez ve Findiqe ra hen vişayme bover. Waxto
ke sire ame werezaye Seyd Hesen, ey xo est uwe ke biremo. i esto ke beşe nekerd, esker na pa
kst. Peye con k ş meyt kas kerd ard lewe uwe, sare ci ra kerd, uwalo ke myane qatir ra wo, est
o uwal; ma devam kerd.

Tene ke mend ma zona ke Xide Heme Qiz k ksene. Ma ke hevikena şme, na ra k o guret
tene senkek ma ra fst dur, berd tolde, na pira kst. Sare dey k ze aye bn ci ra kerd, est uwal.
Xaxe ma recefyene, tersene ke ma k ksene.

Eve o tre, ma berdme ve Pulur [Vacixe]. Uza, eke se kerd a hermeta ke ma pya bme, a,
mordemo ke ma xbar kerdme, tey nezewejye; vake:

-Ti ik a, ez ik ne? Ez to necen!

Hewese e mordeme kutik gle de mend.

Ma uza dayme dewa Zerange. Muxtar seva mi vake:

-Na cenke wayra domonon a, itur bibo ne ca neverdana neremena. A serbest a, va şero
dewe, bi fetelyo, ci re ke i lazim o top kero, byaro. Naye bn meşere. Sone remene.

A dewe de Heyder k b. Ma re zede zed e Xidire Efend wayr vejyay. Xidir Efendi, Avokat
Memedal Eren o ke na peye con b miletvekl, kalke dey b.

Ma ke uza xele mendme, sewe cenya Seyd Hesen vake:

-Waye!

Mi va:

-ik o?

Vake:

-Ez wazen xo re tene bizike pojne.

Tav daye re e ra durkewtene yasaq a, ez son ard ken top an, coka vana mi ra.

Miva:

-Qa naza gile koy nyo, ard na ye este. Juye ne, wazena didne poze.

Bizikeda xo mır kerde este adir. Reyna ke raye ser o bya. Sodir ma uştme ra ke na, terkita
şya. Eve o tre ko ra caye Seyd Hesen dos kerdo, şya lewe dey.

VI

Pye mi k, e roze ke ko ra teyna mendo, heqa e roz de nya qesey kerdene:

Sipede ra ez ustne ra, hete dewone Heyder ser şyne. Di uwal heve cew o ra ave ma uza
kerde qur, darde we, e este. uwale k dendik este, hama adir no.

Uza ra şyne dewa xo Kekliğe. Di davaney uza este, ma rew ra dardv we. Mi e davaney day
kemer ro se kerd, ci ra k nevejya. Mi parey ce vet, day piro, oncya adir ci ra nevejya. Hre
heşt ez uza hen teyna, be adir mendne.

ere Uwa Arekye de Gavane Xizir vajno caye esto, uza jyar a. Milet ke lewe ra verdene ra,
kele xo piro birmene, ser o qirvan kerdene. Verva uzay de, bine kemeri de eskefte b, penya ye
eskeft de uwe dilapey kerdene. Mi heve cew kerde qutye, sanene ye dilap ver, e byene nerm,
o ra dime k eve dendikede gze ra pya werdene. Roz hre rey, mi na kar nya kerdene. Hre heşt
uza mendne.

O ra dime ez ustne ra, şyne bine Kekliğe. Sodir o, uza nstne ro. Xaftela mi nyada ke hese
dot ra vejya. Payz o, bine sevz ra fetelno. Terkit ame, bine kemeri de, verva mi nst ro. Werte
ma de resene ca ya esto, ya no. Tav ez zof tersne. Ke tene werte ra hen verd ra, mi veng fst ra
xova:

-Bira, ya urze so, ya k be mi buye! Nyade, milete ma tede qir kerd, pey de kes nemend. Ez k
je to birr ra wne. Na ko ra teyna mend, amne na raye ser. Seke ti teyna r' ane, ez k hen teyna
r' ne. Nika esker eno naza, ma kseno. Mi k kseno, to k.

Mi ke hen va, xulxulna, xulxulna, reye hete mi ser tu kerd, sana raye ş.

Mi aye de xo ve xo vake: "Ez reye hete Demen ser şen. Na evesaw a neosene? Ne tede qir
kerd,seb?".

Na vatene ra dime ustne ra, fetely şyne hete ksor. Cer o ke pul ro ve jyne ro ser, mi
nyada ke bine goz pirr o. Seke sare mi vejya, ne tifong guret. Ez k nevinet, mi vozda. Tersen
van beno ke mls be. Aye de veng kewt ra juy, zira vake:

-Ero, sima xo sas nekere! Selela Heme Zeng bye.

Tepya venge Al Axay b. End ez şyne, ma zuvin d. Nştne ro, mi ra xele pers kerd: "To
se kerd, se b, kotxeleşya?..."

Mi nyada ke şye do piro mal ardo, mal sare birrno. Herg z caye ra veng dano vano "Kewra
Hemed, Heq kena ke ti bere ta".

Mi re werdene ane, hama ez beşe neken burne. Asme ra mi tuwa newerdo, zerre mi qe ye
qewil nekeno.

Mi aye de pers kerd va: -Seyd Hese kot yo?

Vake:

-Şyo zerre, ha wo berbeno.

Tuwa ve mi nebyo, ez xeleşyne, sa beno, uzay ser o berbeno.

Dima şyne zerre, ma virare fste tera, tene berbayme; o ra dime k Demen amey, nştme
ro, ma pya qesey kerd. O sire de cenya Seyd Hesen hona neamev lewe.

Waxte ra dime mi Seyd Hesen ra va:

-Son dexalet ken.

Hama mi Demen ra neva. Eke vajne beno ke mi ne verdene, ya k biksene. Vane: "Her kes
ke gre efe xo hereket bikero, tek ve tek şero teslm bo, gile na koy ra ma se keme?". Aye ra k
dot, tersene ke mordeme şero hurendya dne eskera kero. Eke mordem raste vazo neq k neb.

Davacer de amne, vişyne bover, deste Al, şyne kewtne Gurrnge. Uza juye fke nena,
mi ci ra raye pers kerde.

Mi ke hen va, xaftela zire, vozda, vake:

-Bere! Haydut!

Miva:

-Ne [e] re venge xo meke, voz mede, ez nase sima w.

Mi ke xo da naskerdene, name p vat, peyser ere ra, vake:

-Ti kot ra pye mi nas kena?

Mi cuwav da.

Ez şyo Peye Vil. Memede Pital (7) muxtar o, mi o d. Tene ke verd ra, vake:

-Son cew nen.

Ma pya şme, i esto ke deste mi neceno ke ez cew bn. ime mi b pirre hesron. Eke o
hale mi hen d, ame lewe mi vake:

-Kewra Hemed, ti qey berbena? Deste to ke neceno ya k cane to newazeno, mene. Derde
de to ik o, mi ra vaze.

Miva:

-a meberbne Kewra? Hermeta min a virene merde. Lazede mi ci ra b, o k esker kst. Nawa
peyene ra eneda mi bye, esker a k kste. Seyede bn ci ra amev dna, mi va belkya xeleşno, o
k neb. Esker berde, hala kot qir kerde.

Na vatena mi ra tepya muxtar mi ra vake ke:

-Wazena bine, newazena so e. Ez k son Pax. Xora eke wes e, kot bene bibe hurend misen.
Eke hen b, mi k ke ye ardene neday, ez mordem nyne.

(7) Memede Pital, o ra ave mlsen kerda, werte xo dewlete rind beno.

Nya va sana raye, terkit . Ş Pax.

Mudir itur ke veneno, ci ra pers keno vano:

-Muxtar, inay re ama?

Ovano:

-Mudir Beg, Kekliğe ra laze Al, Hemed amo teslim beno. Vano "Domone mi berde. Domonone
mi ve cenka mi ra eke nyane ez son ko, eke ane neson, teslim ben".

Mudir vano:

-Kotyo?

Muxtarvano:

-Cawo ke amo te der o, ez zonen. Mi re xevere rusna. Sima ke domonone dey ardene de, eno
teslm beno, hama ke myare, peyser sono.

Mudir telefon ceno, ca ve ca pers keno, peniye de dos keno ke Vacixe der e. O ra dime k vano
ke:

-Meste sodir muxtar, bek, cendermey dot ra ne ene ene. Sima k heyete bere, bijere sere.
Eke neard, va Hemed şero ko.

Roza bine muxtar ve taye mordemone bn ra ş, cenke ve domon ra teslm guret, amey.

End ma uza lewe e Memede Pital de mendme, hata ke memnu mintiqa darye we ma
cerayme ra, şme dewone xo, uza lewe e Memede Pital de mendme.